1
Zaza Saralidze və Malxaz Maçalikaşvilinin etirazı
Nə baş vermişdi: Artıq bir ilə yaxındır ki, iki kişi Tbilisinin mərkəzində çoxminlik aksiyalar və aclıq aksiyası keçirir, məmurların istefasını tələb edir və parlamentin qarşısında çadırlarda yaşayırlar.
Bunlar Pankisidən olan Malxaz Maçalikaşvili və Tbilisidən olan Zaza Saralidzedir. Onları ümumi faciə birləşdirir – bir il əvvəl gənc yaşda oğulları qətlə yetirilib, qatillər isə hələ də cəzalarını almayıblar.
Bu, nəyə görə vacibdir: 16 yaşlı Datuna Saralidze və 19 yaşlı Tamerlan Maçalikaşvilinin qətlləri “Gürcü arzusu”nun hakimiyyəti dövründə ən səs-küylü və araşdırılmamış cinayət işləridir. Bir çox ekspertlər belə hesab edirlər ki, həmin işlərin araşdırılması zamanı yol verilmiş səhvlər hakimiyyət üçün taleyüklü ola bilər. Oğullarını itirmiş atalar qatillər cəzalandırılmayana qədər geri çəkilmək niyyətində deyillər. Bu bir il ərzində onlar cəmiyyətin dəstəyini və həmrəyliyini qazanmış və Gürcüstanda sistemlə mübarizənin simvollarına çevrilə biliblər.
Zaza Saralidze ilə Malxaz Maçalikaşvilinin hekayələri çox fərqlidir:
Foto: David Pipiya / JAMnews
Datuna Saralidzenin hekayəsi
Zaza Saralidzenin 16 yaşlı oğlu Datunanı 2017-ci ilin dekabr ayının 1-də Tbilisinin mərkəzindəki Xorava küçəsində həmyaşıdları qətlə yetiriblər. Qətlin onlarla şahidinin olmasına baxmayaraq, yeniyetmənin öldürülməsinə görə indiyə kimi heç kim cəzalandırılmayıb.
Zaza Saralidze bildirir ki, onun oğlunun qətlində prokurorluğun yüksək rütbəli məmurunun qohumunun əli var, buna görə də, istintaq işi araşdırmamaq üçün əlindən gələni edib. İşin bir çox şübhəli təfərrüatları Saralidzenin sözlərini təsdiq edir.
Foto: Zaza Saralidze parlament binasının qarşısında. David Pipiya / JAMnews
Tamerlan Maçalikaşvilinin hekayəsi
Malxaz Maçalikaşvilinin 19 yaşlı oğlu Tamerlan dekabrın 26-da Pankisi dərəsində aparılan xüsusi əməliyyat zamanı xüsusi təyinatlının onu başından yaralaması nəticəsində 2018-ci ilin yanvar ayının 10-da dünyasını dəyişib.
Xüsusi təyinatlılar Maçalikaşvilinin evinə gecə vaxtı, hamı yuxuda olan zaman soxulub. Tamerlan Maçalikaşvilini elə onun yataq otağında vurublar və o, ayağa qalxmağa belə macal tapmayıb.
Hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşlarının sözlərinə görə, o, terrorçularla əlaqəli olub və əl qumbarasını işə salmağa çalışarkən güllələnib.
Ailə qumbaranın mövcudluğunu və terrorçularla əlaqəni qəti şəkildə inkar edir. Hüquq müdafiəçilərinin və Ombudsmanın hüquq-mühafizə orqanlarının işçilərinə bununla bağlı xeyli sualları var. Onların fikrincə, hakimiyyət indiyə qədər Tamerlan Maçalikaşvilinin terrorçularla əlaqələrinə dair sübutları təqdim edə bilməyib.
Foto: Malxaz Maçalikaşvili etiraz aksiyasında. Levan Mikadze / JAMnews
Arçil Tatunaşvilinin işi
Nə baş vermişdi: 2018-ci ilin fevral ayının 22-də Cənubi Osetiyanın de-fakto hakimiyyəti 35 yaşlı Gürcüstan vətəndaşı Arçil Tatunaşvilini saxlamış, ertəsi gün məlum olmayan şəraitdə o, Tsxinval həbsxanasında dünyasnı dəyişmişdi.
Osetiya tərəfinin versiyasına görə, Tatunaşvili Tsxinval təcridxanasında pilləkənlərdən yıxılıb və ürək çatışmazlığından vəfat edib. Rəsmi Tbilisi əmindir ki, o, zorakılığın qurbanı olub.
Arçil Tatunaşvili Osetiya və Rusiya tərəflərinin nəzarətində olan Axalqor rayonunun Kançaveti kəndində yaşayırdı və yerli mağazaları Tbilisidən gətirilmiş ərzaqla təchiz edirdi.
Osetiya tərəfi az qala bir ay ərzində Tatunaşvilinin cəsədini ailəsinə qaytarmırdı. Ekspertiza onun bədənində çoxsaylı xəsarət izləri aşkarlayıb. Ürəyi, beyni və digər daxili orqanları bədənindən çıxarılmışdı.
Bu, nəyə görə vacibdir: Bu, münaqişə zonasında Osetiya və Rusiya hərbçiləri tərəfindən Gürcüstan vətəndaşlarının ilk oğurluq, yaxud saxlanılma hadisəsi deyil. Saxlanılmalar mütəmadi olaraq baş verir. Tatunaşvilinin başına gələnlər bir daha nümayiş etdirdi ki, münaqişə zonasında yaşayan insanların məişəti nə dərəcədə kövrək və təhlükəlidir və yerli sakinlərin hüquqları nə qədər müdafiəsizdir.
Foto: Mzia Saqanelidze / Azadlıq Radiosu
3
Gürcüstanda #metoo kampaniyası
Nə baş vermişdi: Ən azı on nəfər qadın “Vətəndaş inkişafı agentliyi” (CIDA) qeyri-hökumət təşkilatının rəhbəri və məşhur hüquq müdafiəçisi Zviad Devdarianini seksual qısnamada ittiham etdi.
Seks müqabilində işədüzəlmə, işdə sıxışdırılma, sosial şəbəkələrdə seksual xarakterli təkliflərlə arzuolunmaz mesajlar, arzuolunmaz fiziki əlaqə - qadınlar Devdarianini bütün bunlarda ittiham edirlər. Zviad Devdarianinin özü bu ittihamları rədd edir.
Bu, nəyə görə vacibdir: Cəmiyyətin patriarxal olduğu Gürcüstanda qadınlar, demək olar ki, heç vaxt seksual zorakılıqdan danışmırlar. Belə ki, çox vaxt cəmiyyətin qeyri-adekvat reaksiyası ilə qarşılaşırlar – cəmiyyətin zorakı şəxsi deyil, zorakılığın qurbanını ittiham etməsi hallarına tez-tez rast gəlmək olar. Əleyhdarlarından başqa, #metoo kampaniyasının Gürcüstan analoqunun xeyli tərəfdarı da var və onlar bu mübarizəni qadın hüquqlarının müdafiəsində yeni səhifə hesab edirlər.
Foto: Yana Korbezaşvili / JAMnews
4
Tkibuli – fəhlələrin qəbiristanlığı
Aprelin 5-də sübh vaxtı Tkibuli şaxtasında baş vermiş qəza nəticəsində altı fəhlə həlak oldu. İyunun 2-də Tkibulidə daha iki fəhlə öldü. İyulun 16-da isə daha dörd nəfər. Yalnız 2018-ci il ərzində şaxtada bədbəxt hadisələr nəticəsində 16 nəfər dünyasını dəyişib.
Köhnəlmiş və müvafiq olmayan təhlükəsizlik normaları üzündən Tkibuli şaxtaları sallaqxanaya çevrilib.
Buna baxmayaraq, 1500 nəfər və onların ailə üzvləri üçün şaxtadakı işdən qazanılan əməkhaqqı yeganə gəlir mənbəyidir. Şaxtaçıların orta aylıq əməkhaqqı təxminən 800 lari təşkil edir, halbuki elə kateqoriya da var ki, bunların maaşı cəmi 350 laridir.
Bu, nəyə görə vacibdir: Çünki hər bir belə hadisə bizə Gürcüstanda fəhlələrin necə müdafiəsiz olduğunu və ildən-ilə vəziyyətin dəyişmədiyini xatırladır.
Foto: 8 yaşlı Liza babası – 55 yaşlı şaxtaçı Arçil Qamezardaşvilinin nəşinin yanında. Arçil Mindeli şaxtasında baş vermiş qəzada həlak olub. 20 iyul 2018-ci il, Tkibuli. David Mszinarişvili / REUTERS
5
İctimai yerlərdə tütünün çəkilməsi qadağandır
Nə baş verdi: Mayın 1-dən Gürcüstanda ictimai yerlərdə tütün çəkilməsi qadağan edildi. Tbilisinin tüstülü kafe və restoranları keçmişdə qaldı. İndi tütün çəkmək üçün hamı, o cümlədən ənənəvi masa arxasında bayram edən kişilər küçəyə çıxır.
Bu, nəyə görə vacibdir: Xəstəliklərə və ictimai səhhətə nəzarət üzrə milli mərkəzin məlumatlarına əsasən, Gürcüstan əhalisiin 33 faizi tütün çəkir və hər il 31 min nəfər tütünün sağlamlığa vurduğu zərərdən dünyasını dəyişir.
Foto: JAMnews
6
Gecə klublarına reydlər və reyv-inqilab
Nə baş vermişdi: Mayın 12-də gecə saat 1-də polis Tbilisidəki “Basiani” klubunda və daha bir neçə klubda narkotik əleyhinə reyd keçirdi. Xüsusi əməliyyatın gedişində polis güc tətbiq etdi və klublarda rəqs etməyə gəlmiş 60-dan çox adam saxladı (sonradan onların hamısı sərbəst buraxılmışdı).
Elə həmin gecə Tbilisidə təşkil edilməmiş aksiyalar başladı. Gənclər parlamentin qarşısına toplaşdı. Əsas tələblər daxili işlər naziri Georgi Qaxariyanın istefası və sərt narkotik siyasətinin liberallaşdırılması idi. Aksiyalarda elektron musiqi səslənir, iştirakçılar isə gecə klubunda olduğu kimi rəqs edirdilər.
Elə buradaca ultramillətçilər əks aksiya keçirdilər. Onlar parlamentin önünə toplaşmış gəncləri narkoman adlandırır və hakimiyyəti onların dağıdılmasına çağırırdılar.
Aksiya daxili işlər nazirinin etirazçıların qarşısına çıxmasından və sərt xüsusi əməliyyata görə üzr istəməsindən, ultramillətçilərlə qarşıdurmanın baş verməməsi üçün mitinqçilərdən dağılışmağı xahiş etməsindən sonra başa çatdı.
Bu, nəyə görə vacibdir: Mitinqçilərə bu aksiya bir çox Qərb KİV-lərində Tbilisidəki reyv-inqilabın işıqlandırılmasından başqa heç nə vermədi. Daxili işlər nazirinin vədinə baxmayaraq, narkotiklərin liberallaşdırılması istiqamətində vacib addımlar atılmadı. Lakin bu hadisə hakimiyyətin taktikasını nümayiş etdirdi – mitinqin dağıdılmasının əvəzinə hakimiyyət hər zaman qondarma əks aksiya təşkil edə bilər ki, bunun da məqsədi “vətəndaş qarşıdurması” illüziyasının yaradılması, nümayişçilərin qorxudulması və onların danışıqlara getməyə məcbur edilməsidir.
Foto: David Mdzinarişvili / REUTERS
7
Konstitusiya Məhkəməsinin marixuananın çəkilməsinin leqallaşdırılması haqqında qərarı
Nə baş vermişdi: 2018-ci ilin iyul ayının 30-da Konstitusiya Məhkəməsi Gürcüstanda marixuananın istifadəsinin (söhbət yalnız istifadədən gedir) leqallaşdırılmaı haqqında qərar verdi.
“Qirçi” siyasi hərəkatının iddiası əsasında Konstitusiya Məhkəməsi marixuanadan istifadənin qadağan edilməsi barədə maddəni ləğv etdi və hesab etdiyini bildirdi ki, “marixuanadan istifadə şəxsiyyətin azad inkişaf hüququ ilə qorunan hərəkətidir”.
Məhkəmənin bu qərarından sonra Daxili İşlər Nazirliyinin təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş yeni qanun marixuanadan istifadənin qaydalarını və tənzimlənməsini müəyyənləşdirdi.
Bu, nəyə görə vacibdir: Gürcüstanda ən repressiv narkotik siyasətlərindən biri qüvvədədir ki, ictimai təşkilatlar və fəallar bunun uzun müddətdir ki, dəyişdirilməsini tələb edirlər.
Avropa Şurasının 2015-ci il hesabatına əsasən, Gürcüstanda orta hesabla hər üç məhbusdan biri narkotiklərlə bağlı cinayətə görə cəza çəkir.
Foto: Sərt narkotik siyasətinə qarşı parlament qarşısında aksiya. Levan Mikadze / JAMnews
8
Frankfurt kitab yarmarkasında Gürcüstan fəxri qonaqdır
Nə baş vermişdi: 2018-ci ildə Frankfurt kitab yarmarkasının fəxri qonağı Gürcüstan oldu. Frankfurt kitab yarmarkası kitab sənayesinə cəlb edilmiş insanlar – yazıçılar, oxucular, naşirlər üçün ən vacib forumlardan biridir. O, hər ilin oktyabr ayında keçirilir və ənənəvi olaraq, hər il yarmarkada xüsusi qonaq qismində bir ölkə təqdim edilir ki, həmin ölkə xüsusi diqqət mərkəzində olur. 2018-ci ildə bu ölkə Gürcüstan oldu.
Bu, nəyə görə vacibdir: Gürcüstan kimi kiçik ölkə üçün bu, dünyanı öz ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə tanış etmək baxımından böyük şans idi. Frankfurt kitab yarmarkasında fəxri qonaq statusunun əldə edilməsi asan iş deyil. Gürcüstan bunun üzərində işə hələ 2010-cu ildə başlamışdı.
Foto: Gürcüstan Mədəniyyət Nazirliyi
9
Qəddar qətllər və kriminalın artması
Nə baş vermişdi: İyulun 6-da 112 xəttinə Gürcüstanda yaşayan amerikalı ailənin yoxa çıxması barədə məlumat daxil oldu. Ertəsi gün Duşetidə, Xada dərəsində ailənin üç üzvünün hamısının – Rayan və Lora Smitlərin, onların 4 yaşlı uşağının cəsədləri tapıldı. Qətlin törədilməsində 19 yaşlı çoban Malxaz Kobauri şübhəli bilinir. İlkin versiyaya görə, o, qətli Lora Smit barəsində seksual zorakılıq zəminində törədib.
Oktyabrın 25-də Qoridə 8 yaşlı Nana Beriaşvili itkin düşdü. Qızçığaz məktəbə rəqs dərsinə getsə də, dərnəyə gəlib çıxmamışdı. Gecəyarısı uşağın cəsədi Qori rayon məhkəməsinin həyətində, Liaxvi çayının sahilində tapılmışdı. Uşağın ayaqları məftillə bağlanmış, başına polietilen torba keçirilmişdi. Qəddar qətlin törədilməsində əvvəllər məhkumluq həyatı yaşamış 34 yaşlı İaqo Nebiyerizde şübhəli bilinir. O, qızın evinin qonşuluğunda - Qoridəki evlərdən birində təmir işləri aparırmış. Qətlə yetirməzdən əvvəl o, qıza seksual zorakılıq tətbiq edib.
Bu iki hadisə Gürcüstanı dəhşətə gətirmişdi.
Bu, nəyə görə vacibdir: 2018-ci ildə Gürcüstanda kriminogen vəziyyət pisləşdi və Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi statistikası bunu təsdiqləyir. DİN-in statistikasına əsasən, 2018-ci ilin ilk 10 ayı ərzində qeydə alınmış cinayətlərin sayı 60% artıb. Bu aylar ərzində cəmi 49057 cinayət faktı qeydə alınıb ki, 2017-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 30659 idi. Statistikaya əsasən, cinayətkarlığın artması ilə yanaşı, bu faktların üstünün açılması göstəricisi aşağı enib. Əgər 2017-ci ildə DİN qeydə alınmış cinayətlərin 53,56%-ni araşdırıb başa çatdırmışdısa, 2018-ci ildə bu göstərici 35,29%-ə enib.
10
Gürcüstan yeni prezidentini seçdi
Nə baş vermişdi: Noyabrın 28-də prezident seçkilərinin ikinci turunda Gürcüstan sayca beşinci prezidentini seçdi. Bu, 66 yaşlı Salome Zurabişvili oldu.
Seçkilərin ikinci turunda səslər aşağıdakl kimi bölündü: hakimiyyətyönlü namizəd, Bdzina İvanişvilinin favoriti Salome Zurabişvili - 59,52%; birləşmiş müxalifətin nümizədi və Mixail Saakaşvilinin favoriti Qriqol Vaşadze – 40,48%.
Bu, Gürcüstanda prezidentin seçkilərin birinci turunda seçilə bilmədiyi ilk haldır. Müxalifət seçkilərin nəticələrini tanımır. Beynəlxalq müşahidəçilərin qiymətləndirməsinə görə, seçkilər rəqabətli olsa da, ədalətli keçməyib.
Yeni Konstitusiyaya əsasən, prezident ilk dəfə 6 il müddətinə seçilib (əvvəllər prezident 5 il müddətinə seçilirdi). Lakin yeni prezidentin özündən əvvəlkinə nisbətən xeyli az hüququ və maliyyə imkanları olacaq. Bununla yanaşı, Konstitusiyaya düzəlişlərə görə, bu, xalq tərəfindən seçilmiş son prezidentdir. Bundan sonra Gürcüstan prezidentini seçki kollegiyası seçəcək.
Bu, nəyə görə vacibdir: Prezident seçkilərində qələbə hakimiyyət dəyişikliyi demək deyil. Hakimiyyətin dəyişilib-dəyişilməyəcəyi Gürcüstanda 2020-ci ildə keçiriləcək parlament seçkilərində məlum olacaq. Ekspertlər hesab edirlər ki, prezident seçkiləri parlament seçkiləri öncəsində yalnız məşq idi.
Foto: David Mdzinarişvili / REUTERS