Խաչքար՝ բառ, որ դարձել է հայ մշակութային ինքնատիպության ապացույցը: Բառ, որն այնքան երկարակյաց է, որքան և առաջին քրիստոնյա ժողովուրդը: Քրիստոնեությունն ընդունելուց ի վեր հայ ժողովուրդը դարերով կերտել է խաչքարեր: Այսօր էլ նոր սերունդը շարունակում է պապերի գործը՝ նպաստելով հայ մշակույթի պահպանմանը: Վարդանը խաչքարագործերի նոր սերնդի ներկայացուցիչներից մեկն է: Հայ ազգի պատմությունը, երբեք մեզ ձեռնունայն չի թողել և այսօր էլ ուշադրության կենտրոնում են հայտնվում Վարդանի նման տաղանդավոր երիտասարդներ:
Վարդան Սուքիասյանը ծնվել է Նինոծմինդայի շրջանի Մեծ Գոնդուրա գյուղում: Հատկանշական է, որ Վարդանը ինքնուս է: Սերը դեպի խաչքարագործություն Վարդանի մոտ ծագել է փոքրուց, ինչը զարմանալի չէ, քանզի նրա պապը, այնուհետև նաև հայրը, եղել են քար կտրողներ: Միշտ երազել է դառնալ խաչքարագործ՝ պատանեկան հասակից իրեն նվիրելով արվեստին: Ներկայումս Վարդանը սովորում է Թբիլիսիի Պետական Համալսարանի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետի նկարչական բաժնում և պլանավորում է ուսումը շարունակել ճարտարապետական ուղղությամբ: Ուսումն ավարտելուց հետո համոզված է, որ կշարունակի իր գործնեությունը և կկերտի շատ խաչքարեր հայրենի բնօրրանում:
Վարդանի համար խաչքարը ավելին է, քան ուղղակի քարագործություն: Նրա կարծիքով, հայը և քրիստոնեությունը պատմության ընթացքում միշտ քայլել են կողք-կողքի:
Կարելի է արդյո՞ք սովորել խաչքարագործություն, եթե ցանկությունը շատ մեծ է: Իսկ ի՞նչ է Վարդանի համար խաչքարագործությունը. արհեստ, իսկ գուցե՞ արվեստ:
Հետաքրքրական է, որ ամեն խաչքար իր յուրօրինակությունն ունի: Ինչպես նշում է Վարդանը, չկա այնպիսի խաչքար, որ լինի մյուսին նման, նախշերը կրկնվում են, բայց ամեն խաչքար իր պատմությունն է պատմում:
Կոնկրետ այս խաչքարը դեռ ավարտին չի հասցրած, սակայն այն նույնպես ունի իր խորհուրդը և պատմությունը:
Խաչքարի կերտումը բավականին բարդ գործընթաց է: Ինչպես պատմում է Վարդանը, մինչև բուն աշխատանքին անցնելը, հարկավոր է անել էսքիզներ: Խաչքարի պատրաստման հումք են ծառայում Հայաստանից ներկրված տուֆը և Մեծ Գոնդուրայում գտնվող քարի գործարանի բազալտը: Հատկանշական է, որ որպես ծիսակարգ Վարդանը նոր խաչքար սկսելուց առաջ կատարում է Տերունական աղոթք:
Դարեր են անցել այն օրից ի վեր, ինչ հայ ընդունել է քրիստոնեությունը, մինչև հիմա էլ խաչքարը՝ հայկական մշակույթի արժեքավոր կոթողներից մեկն է։ Այն նպաստում է հայապահպանմանը և Վարդանն էլ իր ներդրումն ունի այդ կարևոր գործում: Հենց գյուղում փոքրիկները սովորում են Վարդանից և իրենց առաջին քայլերն են անում՝ փորագրելով պարզ նախշեր: Ապագայում Վարդանը պլանավորում է իր արհեստը սովորեցնել տաղանդավոր երեխաներին, փոխադրելով նախնյաց փորձը սերնդից սերունդ:
Մեծ Գոնդուրա գյուղում մենք հանդիպեցինք մի հետաքրքիր ավանդույթի: Գյուղի բնակիչները, ովքեր գաղթել են Էրզրումից 1828թ., չեն կորցրել իրենց ինքնությունը և կրոնը: Եկեղեցու հարևանությամբ գտնվող գրեթե բոլոր տները ունեն փոքրիկ մատուռներ, որոնք հավանբար կառուցվել են 20-րդ դարի սկզբին և այնուհետև վերանորոգվել:
Այն միամիտ հարցին, թե ինչպես պետք է նպաստել խաչքարերի պահպանմանը և փոխանցել խաչքարագործության արվեստը սերնդեսերունդ, Վարդանը շատ միանշանակ պատասխանեց.