Loading

Intellectuele rellen Joseph Justus Scaliger en de cirkelkwadratuur

Vandaag zou de rel tussen Joseph Justus Scaliger en de wiskundige wereld vast en zeker de pers gehaald hebben. De strijd om 𝜋 waarin Scaliger verzeild raakte, ging er immers bijzonder hard aan toe. Ook de vroegmoderne intelligentsia ontbrak het namelijk niet aan academische wedijver, jaloezie en haantjesgedrag.

Bron van alle ophef was de publicatie van Scaligers ambitieuze Cyclometrica elementa duo in 1594. Hierin beweerde hij de oplossing te hebben voor het eeuwenoude geometrische vraagstuk van de kwadratuur van de cirkel. Als je weet dat de grootste wiskundigen zich al sinds de oudheid het hoofd braken over deze kwestie en er onder vroegmoderne wiskundigen een heuse strijd om 𝜋 bestond, was dit dus geen bescheiden uitspraak!

Alsof dat nog niet genoeg was, schoof hij bovendien de oude benadering van 𝜋 door de alom gerespecteerde Archimedes terzijde ten voordele van zijn eigen, nieuwe methode. Zijn vrijpostige optreden werd echter door andere wiskundigen niet erg gesmaakt.

De eerste, nog voorzichtige scepsis van de wiskundige wereld veranderde al snel in uitgesproken kritiek toen ze de Cyclometrica voor ogen kregen. Nog vóór het werk in grote oplage ter perse ging, raadde Ludolph Van Ceulen Scaliger ten zeerste af met de publicatie door te gaan.

Scaliger was echter verblind door trots en liet het boek toch verspreiden. Kort daarop voegde hij zelfs een Appendix ad Cyclometrica sua toe, waarin hij zijn werk verdedigde tegen al die kwaadwillige criticasters. Zijn tegenstanders, zo ging hij tekeer, hadden ofwel zijn werk niet begrepen of waren opzettelijk van slechte wil.

"Wat zal ik doen, op de korrel genomen door zoveel tegenstanders? Want ik word duidelijk aangeklaagd."

Ook Adriaan Van Roomen mengde zich in de strijd. In 1597 bracht deze gerenommeerde wiskundige zijn weerwoord uit, getiteld In Archimedis Circuli dimensionem Expositio et Analysis. Apologia pro Archimede ad clarissimum virum Iosephum Scaligerum.

Hierin nam hij verschillende benaderingen van de cirkelkwadratuur - en vooral het werk van Scaliger - scherp op de korrel. Hij nagelde Scaligers foutieve redeneringen aan de schandpaal en herstelde zo Archimedes weer in ere. Om zijn gezicht te redden probeerde Scaliger de publicatie van Van Roomens werk te verhinderen, maar hij ving bot.

Scaliger bleef tot zijn dood achter zijn bewijsvoering staan. Zijn vertrouwen in zijn oplossing was weliswaar misplaatst, maar de controverse die hij ontketende stimuleerde wel het internationale wetenschappelijke debat.

Getoonde afbeeldingen
  1. Joseph Justus Scaliger, Cyclometrica elementa duo (Leiden, 1594) - Museum Plantin-Moretus (4 213)
  2. Joseph Justus Scaliger, Appendix ad cyclometrica sua (Leiden, 1594) - Museum Plantin-Moretus (4 213)
  3. Adriaan Van Roomen, In Archimedis Circuli dimensionem Expositio et Analysis. Apologia pro Archimede ad clarissimum virum Iosephum Scaligerum (Würzburg, 1597) - KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties (CaaC34)
Created By
Flandrica.be Erfgoedbibliotheken online
Appreciate

Credits:

Een initiatief van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken in samenwerking met de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Antwerpen), Museum Plantin-Moretus (Antwerpen), de Openbare Bibliotheek Brugge, de Universiteitsbibliotheek Gent en KU Leuven Bibliotheken met steun van de Vlaamse overheid.