17. Yüzyılda Osmanlı'da Bilim ve Müneccimlik SaDIK Baran Akfırat / Bora mert volkan / Efe alan / FURkan zaptiyeoğlu / Hüseyin Kerem Yanık

17. Yüzyılda Osmanlı'da Bilim ve Müneccimlik

17. Yüzyılda Dünyada Bilim

  • Avrupa’da reform ve Rönesans’ın yapılması ile aydınlanma çağı denen dönem başladı.
  • Modern düşünme ortamı oluştu akıl ön plana çımaya başladı.
  • Halk ve yöneticiler bilimsel faaliyetleri takip etmeye başladı.
  • Bilim ve teknik alandaki gelişmeler sanat dallarını da etkiledi.
  • Avrupa’daki skolastik felsefenin yerini özgür düşünce aldı.
  • Bilimsel çalışmaların daha rahat yapılabilmesi için bilimsel akademiler açıldı.

Francis Bacon (1561-1626)

İngiliz filozof ve devlet adamıdır. Bilimsel çalışmalarda deney ve gözlemi ön plana çıkaran bir düşünceyi savunmuştur. Modern bilimin babalarından kabul edilir.

Galileo Galilei (1564-1642)

Modern fiziğin ve teleskopik astronominin kurucularındandır. Ticari alanda kullanılan pusula, ilkel bir termometre, kalp atışı ölçümü için bir sarkaç ve en önemlisi gelişmiş teleskopu icat etti.

Blaise Pascal (1623-1662)

Fransız matematikçi, fizikçi ve felsefecidir. 1642’de bir hesap makinesi icat etti. Pascal Üçgeni olarak bilinen karakteristik üçgeni buldu. Sıvıların kararsızlığı üzerine kitapçık yazdı.

Isaac Newton (1643-1727)

İngiliz fizikçi, matematikçi ve astronomdur. Diferansiyel ve integral hesabını bulmuştur. Renkler ve optik üzerine de çalışmalar yapan Newton’un bilim tarihine en büyük hediyesi yer çekimi kanununu bulması olarak kabul edilir. Principia adlı kitabı bilim tarihinin en önemli kitabı olarak gösterilmektedir.

Yapılan bilimsel çalışmalar sonunda bu dönem, Akıl Çağı olarak nitelendirilmiştir. Bu dönemdeki çalışmalar Avrupa’da sanayinin hızla gelişmesini sağladı. Gelişen sanayi bir sonraki yüzyılda yaşanacak olan Sanayi İnkılabı’nın da zeminini hazırlamıştır. Sanayisi gelişen Avrupa devletleri, dünya siyasetinde daha çok sözü geçen bir güç hâline geldi.

17. Yüzyılda Osmanlı'da Bilim İnsanları

Evliya Çelebi (1611-1682)

Evliya Çelebi, 17. Yüzyılda yaşamış olan bir gezgindir. Gezip gördüğü yerler hakkında Seyahatname’de bilgi vermiştir.

Katip Çelebi (1609-1657)

Katip Çelebi, 1609 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Kendisini ilim konusunda geliştirerek tarih, tıp, coğrafya ve astronomi alanında birçok eser verdi. Ayrıca Sultan 4. Murat döneminde İran seferine katip olarak katıldı. Osmanlı

Mustafa Naima Efendi (1655-1716)

Mustafa Naima efendi 17. Yüzyılda yaşamış bir tarihçidir. Kendisi Halep’te doğup ilkokul eğitimini orada aldı. Genç yaşta İstanbul’a gelip eğitimine Enderunda devam etti. Osmanlı da bilinen ilk resmi vakavünis yani Osmanlı tarihçisidir.

Lagari Hasan Çelebi

IV. Murat döneminde yaşamıştır. Barut macunundan hazırlanmış fişeklerle uçtuğu, elindeki kartal kanatlarıyla denize inmiş ve yüzerek geri dönmüştür. Modern füzeciliğin babası olarak da anılmaktadır.

Osmanlı'da Bilimin Gidişatı

17. Yüzyıldan Önce (Yükselme devri ve öncesi):

  • Orhan Gazi, 1331, ilk medrese
  • Fatih, Sahn-ı Seman
  • Kanuni, Sahn-ı Süleymaniye, Piri Reis

Fatih Dönemi

  • Beyin Göçü
  • Semerkand’dan Ali Kuşçu
  • Avrupa’dan çok sayıda bilim adamı getiriliyor
  • Bursa, Edirne, Üsküp, Saraybosna bilim merkezi oluyor
  • İslam’ın altın çağı

17. Yüzyıldan Sonra:

  • Duraklama ve gerileme dönemleri:
  • 15.-16. Yüzyıl Coğrafi Keşifler
  • 19. Yüzyıl Sanayi Devrimi
  • Osmanlı Avrupa'ya yetişemiyor

Osmanlı’da Bilim Neden Geriledi?

  • 16. Yüzyıl Papa’nın gücüne son verilmesi ile Avrupa’nın bilimde atağa kalkması
  • Medreselerin yozlaşması
  • Bilim akli ve nakli bilim olarak ikiye ayrılması ve bunun sonucunda kutuplaşma yaşanması
  • Avrupa’daki bilimin “gavur işi” olarak görülmesi ve Osmanlı’da kabul edilmemesi

Müneccimlik Nedir?

Müneccim yıldızların durumunu gözlemleyerek sonuçlar çıkaran ve gelecek ile ilgili tahminlerde bulunan bir çeşit falcıdır. Osmanlı’da müneccimbaşı geleceğe dair yaptığı tahminlerle önemli kararların alınmasında söz sahibidir. Padişahlar tarafından genellikle güvenilirler ve savaşlara bile alınan kararların doğruluğunu kontrol etmek için götürülürlerdi. Müneccim arapça kökenli bir sözcüktür ve necm kökünden gelir. Necm zaman demektir ve müneccimlerin en önemli işlerinden biri zamanı ve takvimi yıldızlardan tayin etmektir.

Osmanlı'da Müneccimlik

Osmanlı’da müneccim ve müneccimbaşılar ciddi bir bilimsel eğitim alır, daha çok astronomiye yönelirler. Yıldızlar ve gezegenler ile ilgili bilgilidirler ve tahminlerinde yıldızlar ve gezegenlerin hareketlerini baz alırlar. Astroloji ile ilişkilendirilebilir. Ancak aslında zaten tahmine dayalı bir iş olduğu için Osmanlı müneccimbaşılarının birçoğu sahtekardır ve tahminleri tutmamaya başladıkça popülerliklerini yitirirler. Astronomiyi değil astrolojiyi kullanırlar. Bu da tahminlerine bir geçerlilik getirilmemesinin sebebidir.

Müneccimlik Örneği: Müneccim Hüseyin Efendi

Tam olarak kitapta bahsedilen 17. Yüzyılın ilk yarısında müneccimlik yapmıştır ve başta tutan tahminlerinden dolayı büyük bir ün kazanmıştır. Ardından zamanla sevilmemeye başlanmış ve yanlış bir tahmini bahane edilerek öldürülmüştür.

Kitap ile İlişki

“Beyaz Kale” 17. Yüzyıl’da yani Avrupa’da Aydınlanma Devrinin temellerinin atıldığı zamanda geçmektedir. Bu dönemde Batı Dünyası bilimsel çalışmalarda Doğu’dan öne geçmiş ve birçok bilim adamının yetişmesine zemin hazırlamıştır. Kitabın anlatıcısı Türk korsanların eline geçen, aynı zamanda tıp, astronomi, matematik, fizik gibi bilim dalları ile uğraşan Venedikli bir esirdir. Kitabın bu dönemde geçmesi Doğu’daki yozlaşan dini düşünce ve Batı’da gelişen bilimin asındaki çelişkilerin ön plana çıkmasını sağlamıştır. Bilim ve müneccimlik kitapta en çok işlenen konulardandır.

Dinlediğiniz için teşekkürler :)

Kaynakça

  • Ali Ku?çu. Survote, survote.com/icerik/kimdir/ali-kuscu-kimdir-5108. Accessed 4 May 2017.
  • BEYAZ KALE - ORHAN PAMUK. Edebiyatç?dan, edebiyatcidan.blogcu.com/beyaz-kale-orhan-pamuk/9168372. Accessed 4 May 2017.
  • Bir 17.yy Osmanl? Minyatürü. Yalansavar, yalansavar.org/2012/04/18/kontesi-sinan-mi-optu/. Accessed 4 May 2017.
  • Blaise Pascal 1623-1662. BGS Trial of God, bgstrialofgod.wordpress.com/blaise-pascal/. Accessed 4 May 2017.
  • Evliya Çelebi. Geli?en Beyin, www.gelisenbeyin.net/evliya-celebi.html. Accessed 4 May 2017.
  • Hakikatten hurafeye: Müneccimlik. Lacivert Dergi, www.lacivertdergi.com/dosya/2016/12/06/hakikatten-hurafeye-muneccimlik. Accessed 4 May 2017.
  • Isaac Newton. Crysta Links, www.crystalinks.com/newton.html. Accessed 4 May 2017.
  • Katip Çelebi. Geli?en Beyin, www.gelisenbeyin.net/katip-celebi.html. Accessed 4 May 2017.
  • Lagari Hasan Çelebi. Hepsi10numara, hepsi10numara.com/ ucan-turk-lagari-hasan-celebi-hakkinda-10-bilgi/. Accessed 21 Apr. 2017.
  • Müslüman bilim adamlar?, birçok alanda hat?r? say?l?r çal??malara imza atm??lard?r. Din E?itim Bilim, dinegitimbilim.blogspot.com.tr/2014/03/baz-musluman-bilim-adamlar.html. Accessed 4 May 2017.
  • Mustafa Naima Efendi. Merakname, www.merakname.com/naima-kimdir/. Accessed 4 May 2017.
  • Osmanl?'da Bilim. Emrah Çelik, emrahce.com/2012/05/28/osmanlida-bilim/. Accessed 4 May 2017.
  • “Osmanl?’da Bilim” Tart??mas?na Bir Katk?. Alper Bilgili, alperbilgili.com/makaleler/osmanlida-bilim-annals-of-science-science-among-the-ottomans-shefer-mossensohn-alper-bilgili/. Accessed 4 May 2017.
  • Osmanl? Devleti Bilim Teknoloji Ve Dü?ünce Hayat? Geli?meler Teknik Ünlü Türk MüslümanAdam? Kimdir Bilim Nedir Turk Islam Bilgin Ka?if Mucid. Osmanl?, osmanli.site/osmanli-devleti/bilim-teknoloji-ilim-ve-teknik/osmanli-devletinde-bilim-teknoloji-dusunce-hayati-gelismeler/. Accessed 4 May 2017.
  • Osmanl? Devletinde Astronomi Rasatlar?. Tarihi Olaylar, www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/osmanli-devletinde-astronomi-rasatlari-1344. Accessed 4 May 2017.
  • Osmanl? Devletinde Yeti?en Bilim Adamlar? ?mparatorlu?unda Bilim Teknik De?erli Bilginleri. Osmanl?, osmanli.site/sanat-osmanli-sanatci/alim-mucid-kasif-bilgin-bilim-adami/osmanlida-bilim-teknik-turk-mucid-kasif-alim-bilginleri/. Accessed 4 May 2017.
  • Polish astronomer Johannes Hevelius (1611-1687) using a telescope fitted with a quadrant. Hevelius was one of several European astronomers who drew heavily on work of Persian and Arabic astronomers. Wired, www.wired.com/2011/06/the-arabick-roots-of-science-and-their-fruit-to-come/. Accessed 4 May 2017.
  • Portrait of Galileo Galilei by Giusto Sustermans (1636). Universe Today, www.bnl.gov/bera/activities/globe/sir_francis_bacon.htm. Accessed 4 May 2017.
  • Sanayi Devrimi. NKFU, www.nkfu.com/sanayi-devriminin-nedenleri-ve-sonuclari/.
  • SEBAT? KARAKURT. Orhan Pamuk. Radikal, kitap.radikal.com.tr/makale/haber/beyaz-kalede-gercek-ve-kurmaca-427355. Accessed 4 May 2017.
  • "17. Yüzy?lda Osmanl?’da Kültür, Sanat, Bilim ve Mimari." Tarih Tümders,tarih.tumders.com/
  • 17-yuzyilda-osmanlida-kultur-sanat-bilim-ve-mimari-17-yuzyil-osmanlida-sanatcilar-ve-bilim-insanlari.html. Accessed 4 May 2017.
  • Sir Francis Bacon. BNI, www.bnl.gov/bera/activities/globe/sir_francis_bacon.htm. Accessed 4 May 2017.

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.