A yw Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn gweithio?

Mae un o bwyllgorau Cynulliad Cenedlaethol Cymru wedi bod yn edrych ar hynt Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Mae wedi awgrymu sut gall Llywodraeth Cymru wneud y gyfraith yn fwy effeithiol, ac yn arbennig atal camdrin rhag digwydd yn y lle cyntaf.

Cefndir

Cafodd Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 ei phasio ym mis Mawrth 2015.

Nod y Ddeddf yw gwella ymateb y sector cyhoeddus i drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Y bwriad yw rhoi ffocws strategol i awdurdodau cyhoeddus (fel cynghorau a byrddau iechyd) ar y mater, a sicrhau y caiff gwasanaethau ataliol, amddiffynnol a chefnogol eu darparu mewn modd cyson.

Mae'r Ddeddf yn cael ei chydnabod yn rhyngwladol fel darn o ddeddfwriaeth sy'n torri tir newydd. Os caiff ei gweithredu'n llwyddiannus, dylai arwain at welliannau gwirioneddol o ran diogelu a chefnogi goroeswyr ac, yn y pen draw, at atal camdriniaeth.

Llun: Amy Dianna, "Diwrnod Rhuban Gwyn", Flickr

Beth wnaeth y Pwyllgor

Roedd y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yn credu ei fod yn bwysig cynnal adolygiad cynnar o'r modd roedd y gyfraith hon yn cael ei rhoi ar waith, a allai helpu i nodi meysydd lle y gallai Llywodraeth Cymru wella ei dull o weithredu.

Cynhaliodd y Pwyllgor ymchwiliad byr ym mis Medi a mis Hydref 2016.

Dewisom ganolbwyntio ar nifer o faterion allweddol, gan gynnwys addysg perthnasoedd iach, ymwybyddiaeth o'r Ddeddf ymhlith awdurdodau cyhoeddus a gwaith y Cynghorydd Cenedlaethol. Gallwch ddarllen cylch gorchwyl llawn yr ymchwiliad ar dudalennau gwe y Pwyllgor.

Beth glywodd y Pwyllgor

Siaradodd y Pwyllgor ag amrywiaeth eang o randdeiliaid a chlywom yn uniongyrchol gan oroeswyr y bu i’w tystiolaeth chwarae rhan hollbwysig yn llywio ein gwaith. Heb eu cyfraniad a'u hawgrymiadau, ni fyddai wedi bod yn bosibl llunio'r adroddiad hwn. Cafodd Aelodau'r Cynulliad ar y Pwyllgor eu hysbrydoli gan gryfder y goroeswyr wrth iddynt rannu eu hanesion a'u profiadau.

Cafodd y Pwyllgor 36 o ddarnau o dystiolaeth ysgrifenedig, cynhaliodd chwe sesiwn tystiolaeth lafar ac ymwelodd â phedwar prosiect i gyfarfod â darparwyr gwasanaeth a goroeswyr.

Roedd prif ganfyddiadau'r ymchwiliad fel a ganlyn:

  • Mae cyflymder a chysondeb rhoi'r Ddeddf ar waith wedi bod yn araf mewn rhai ardaloedd. Bu oedi o ran cyhoeddi'r canllawiau statudol. Roedd pryderon ynghylch adnoddau a galw cynyddol posibl am wasanaethau, a chysoni gofynion y Ddeddf gyda deddfwriaeth arall;
"Awareness and understanding of the Act and its requirements remain inconsistent across the public service in Wales.”
  • Treuliodd Llywodraeth Cymru 18 mis yn paratoi ei strategaeth genedlaethol, ac ymgynghorwyd arni ddeufis cyn ei bod yn ofynnol i'w chyhoeddi o dan y Ddeddf. Roedd y Pwyllgor yn siomedig na chafodd y strategaeth ei pharatoi'n gynt ac rydym yn credu y byddai'r strategaeth wedi bod yn fwy uchelgeisiol a chadarn petae wedi cael ei chynllunio'n well;
"I believe, we can deliver a very high level overarching-principle strategy that meets the legislation requirements, but actually the detail of delivery will be in the delivery plan underneath that. I think that’s a way of getting through the legal challenge of not delivering the strategy at the appropriate time."
  • Mae addysgu am berthnasoedd iach yn allweddol er mwyn atal cam-drin a thrais. Dylid ei gynnwys yn y cwricwlwm a'i ddysgu ym mhob ysgol. Mae angen gwneud mwy i fynd i'r afael ag addysgu am berthnasoedd iach mewn colegau a phrifysgolion;
“When you’ve left school, you’ve ingrained a lot of these societal problems and a lot of these unhealthy attitudes towards sex and relationships, and by then it’s too late to give sex and relationships education that’s inclusive and expect that to change everything.
So, what we need is education that is targeted at changing societal attitudes”.
  • Mae angen adolygu capasiti, adnoddau a dylanwad y Cynghorydd Cenedlaethol.
“When I look at my annual plan, there are differences [.] as to what nationally may be priorities. [..] without resources, how can some of that work be driven forward when[..] there are no resources allocated to the adviser”.
Photo credit: Sarah, "Walk a Mile in her shoes", Flickr

Argymhellion

Ar ôl gwrando ar y safbwyntiau hyn, gwnaeth y Pwyllgor nifer o argymhellion i Lywodraeth Cymru, sy'n cwmpasu pedair thema eang:

1. Cyflymder a chysondeb rhoi'r Ddeddf ar waith

Roedd y Pwyllgor yn pryderu bod cyflymder rhoi'r Ddeddf ar waith mewn rhai ardaloedd, wedi bod yn araf. Mae'n argymell y dylai cynllun cyflawni arfaethedig Llywodraeth Cymru bennu camau gweithredu manwl ac amserlenni ar gyfer arweiniad rhagorol, rheoliadau ac ymrwymiadau eraill.

2. Strategaethau cenedlaethol a lleol

Mae'r Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru fynd ati ar fyrder i egluro statws cyfreithiol y cynllun cyflawni sydd ar y gweill, i amlinellu pryd caiff ei gyhoeddi a sut y bydd yn ymgynghori yn ei gylch. Mae hefyd yn argymell y dylai'r deg argymhelliad gan oroeswyr o waith ymchwil diweddar Cymorth i Ferched Cymru gael eu hystyried yn llawn yn ystod y broses o ddatblygu’r fframwaith cenedlaethol ar gyfer ymgysylltu â goroeswyr.

3. Addysg

Mae'r Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru ymrwymo i gynnwys addysgu am berthnasoedd iach yn y cwricwlwm newydd, ac amlinellu sut caiff addysg perthnasoedd iach a chydsynio ei darparu gan brifysgolion a cholegau.

4. Ymgynghorydd Cenedlaethol

Mae'r Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru adolygu capasiti rôl y Cynghorydd Cenedlaethol, gan ystyried dyrannu adnoddau ychwanegol iddi ar gyfer gwaith ymchwil ac i gefnogi'r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol.

Nodyn gan y Cadeirydd

Er bydd y Ddeddf i raddau'n sicrhau gwelliannau i'r modd mae awdurdodau cyhoeddus yn cefnogi goroeswyr ac yn atal cam-drin, gwnaethom ganfod yn ystod yr ymchwiliad hwn fod angen cymryd rhai camau ymarferol i sicrhau bod y Ddeddf yn cyflawni ei nod o wella ymateb y sector cyhoeddus i drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Gwnaethom ganfod fod rhai awdurdodau cyhoeddus yn ei chael hi'n anodd bodloni gofynion llawer o ddarnau gwahanol o ddeddfwriaeth ac roeddem yn pryderu ynghylch cyflymder gweithredu rhai rhannau o'r Ddeddf.

Roeddem hefyd yn pryderu am gyllido gwasanaethau arbenigol, fel llochesi a chwnsela. Mae'r Ddeddf yn debygol o gynyddu'r galw am y gwasanaethau hyn, ond yn ôl rhai tystion, gallai 47% o'r sector ddiflannu'r flwyddyn nesaf.

Gwnaethom ganfod fod rhai problemau o ran paratoi a chyhoeddi'r Strategaeth Genedlaethol, a bod Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi 'cynllun cyflawni' i ymdrin â'r manylion nad oedd modd eu cynnwys yn y strategaeth. Ond mae'r Pwyllgor yn pryderu ei bod hi'n bosibl na fydd amcanion y cynllun cyflawni hwn, yn wahanol i'r strategaeth, yn orfodol o dan y Ddeddf. Rydym hefyd yn pryderu nad oes amserlen wedi'i phennu o ran pryd caiff y cynllun cyflawni ei gyhoeddi. Gallai hyn effeithio ar ddatblygu strategaethau lleol, sydd angen bod ar waith erbyn 2018.

Mae'r Pwyllgor yn credu bod addysg orfodol am berthnasoedd iach yn allweddol i atal cam-drin a thrais rhag digwydd yn y lle cyntaf. Hoffem weld y cwricwlwm newydd, sy'n cael ei ddatblygu ar hyn o bryd, yn cynnwys hyn.

Roedd gan y Pwyllgor rai pryderon ynghylch rôl y Cynghorydd Cenedlaethol, ac rydym eisiau i'r Llywodraeth adolygu'r adnoddau a neilltuwyd iddi yn gyson.

John Griffiths AC, Cadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau

Rwy'n gobeithio y bydd y dystiolaeth a gasglwyd gennym a'r argymhellion a wnaed o ganlyniad yn cyfrannu at weithredu'r Ddeddf hon yn effeithiol yn y tymor hir.

Hoffem ddiolch i'r goroeswyr, a Calan DVS, Cymorth i Ferched Casnewydd, Rainbow Bridge a Bawso, am drefnu'r ymweliadau ar gyfer yr Aeldau.

Cadwch mewn cysylltiad

I gael y wybodaeth ddiweddaraf am waith y Pwyllgor, gallwch ymweld â gwefan y Pwyllgor neu ddilyn y Pwyllgor ar Twitter @SeneddCLlLCh.

Created By
Cyfathrebu'r Cynulliad
Appreciate

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.