Loading

Jaaroverzicht 2017 erfgoed Leiden en omstreken

Ontdek wat wij deden in 2017. Erfgoed Leiden en Omstreken is dé plek van mensen met hart voor het verleden. We laten de waarde zien van gebouwen, archeologie, archieven en verhalen. In Leiden en Omstreken. Samen met gemeenten, vakgenoten, vrijwilligers en publiek zorgen we dat het verleden behouden, zichtbaar en beleefbaar is. Ook ik word iedere keer weer verrast door wat er allemaal te vinden is. En nodig iedereen uit: ontdek meer in ons verleden!

Ariela Netiv – directeur Erfgoed Leiden en Omstreken

Bijzondere projecten

Aalmarktproject

Fotograaf: Martijn Kruit

De Aalmarkt ligt in het hart van de historische binnenstad van Leiden. Aan de herontwikkeling van de Aalmarkt en omgeving leverden monumentenadviseurs, archeologen, archivarissen en bouwhistorici van Erfgoed Leiden en Omstreken hun bijdrage. Tot op het laatste moment zijn er vondsten gedaan achter voorzetwanden, onder vloeren en onder behangresten. Ook bij het inrichten van de tuin in de Catherinahof hebben onze bouwhistorici en archeologen waterputten en andere vondsten onderzocht en beschreven. Hierdoor weten we nu meer over de geschiedenis van dit oude stukje Leiden.

Bij de opening van de nieuwe steeg onthulde wethouder Laudy een putdeksel met daarop de afbeelding van een koperen St. Catharina gasthuisoortje uit 1573. Onze restauratiearchitect ontwierp de deksel aan de hand van een archeologische vondst en archiefonderzoek. Een mooie afsluiting van dit bijzondere project.

Herstel historische winkelpuien

Van Hooigracht tot Haarlemmerstraat: in 2017 ondergingen verschillende winkelpuien een metamorfose met het herstel van hun historisch aanzien. Eigenaren konden net als in voorgaande jaren gebruik maken van de gemeentelijke Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld. Erfgoed Leiden adviseert en doet onderzoek ten behoeve van subsidieaanvragen. Hiervoor zijn de Beeldbank van Erfgoed Leiden, het krantenarchief en het gemeentelijk bouwarchief (belang)rijke bronnen.

Haarlemmerstraat 3 voor (foto W. Devilee) en na herstel historische winkelpui.

Leidse bruggen bekennen kleur

In opdracht van de gemeente Leiden deed Erfgoed Leiden onderzoek naar de historische kleurstelling van bruggen in de binnenstad. Het doel hiervan is de bruggen van historische kleuren te voorzien. Niet alle bruggen gaven hun oude kleurstelling prijs; de archieven bevatten echter waardevolle informatie over de kleuren zoals de kleurstelling van de Rijnzichtbrug. Het onderzoek naar de bruggen wordt in 2018 afgerond.

De Vreewijkbrug voor en na. De kleuronderzoeker trof geen oude verflagen aan. Oude zwart-witfoto’s en het bestek uit 1900 tonen aan dat de brug oorspronkelijk in meerdere kleuren was geschilderd.

Historische stoepen

Al lopend over het Rapenburg, de Nieuwe Rijn of de Hooigracht zie je ze staan: natuurstenen paaltjes in verschillende vormen voor historische gevels. Vaak zijn ze met elkaar verbonden door een stang of ketting en hebben ze een vloerafwerking van natuurstenen platen. Het zijn overblijfselen van een type ‘straatmeubilair’ dat met name in de 18de en 19de eeuw veelvuldig werd aangebracht voor de gevels van huizen: particuliere stoepen. Met behulp van de Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld herstelden verschillende pandeigenaren deze stoepen. Erfgoed Leiden deed onderzoek naar stoepen aan de Hooigracht. De herinrichting van dit gebied biedt ruimte voor eventueel herstel van dit karakteristieke onderdeel van het historisch stadsbeeld.

Herengracht 31 Leiden.

Archeologie

Tijdens het archeologische onderzoek onder de Garenmarkt konden inwoners van Leiden de opgraving bezoeken. Onze stadsarcheoloog en de archeologen van het opgravingsbedrijf gaven de vele belangstellenden uitleg over de vondsten en de locatie.

Charters voor Leiderdorp

Erfgoed Leiden ontvangt jaarlijks meerdere archiefstukken. Zo droeg de gemeente Leiderdorp in 2017 een bijzondere collectie over, bestaande uit 25 archiefstukken uit de periode 1450 – 1815. Het betreft voornamelijk gezegelde overeenkomsten, zogenaamde charters. Vrijwel alle stukken hebben betrekking op onroerend goed in de Munnikenpolder te Leiderdorp. In ons archief zijn al veel archieven van Leiderdorp aanwezig en raadpleegbaar via de inventaris.

In het nieuws

Het rijke archief van Erfgoed Leiden was ook een bron voor TV-programma’s. Arjen Lubach bezocht onze studiezaal voor Verborgen Verleden, Jasper Krabbé wist ons te vinden voor Het geheim van de meester en de Universiteit Leiden speelde de hoofdrol in Achter de dijken.

Cobblestone Stories - Deze film over Leiden gezien door de ogen van een Amerikaanse antropoloog trok veel belangstelling tijdens de vertoning in Museum voor Volkenkunde. Zowel EenVandaag als DWDD schonk aandacht aan de documentaire. De film kwam in beheer bij Erfgoed Leiden en zal ook in 2018 weer worden vertoond. Ook is hij beschikbaar voor educatieve doeleinden.

We lanceerden Lens op Leiden; met dit programma kan iedereen ons helpen om het standpunt van historische foto’s te bepalen. De eerste 3.000 foto’s zijn in kaart gebracht. In 2018 gaan we hiermee door, in samenwerking met het Leidsch Dagblad.

Evenementen

We willen jong en oud meer laten ontdekken in het verleden, daarom doet Erfgoed Leiden mee aan publieksevenementen en organiseren wij cursussen.

Museumnacht & Nacht van Kunst en Kennis

Meer dan 800 enthousiaste bezoekers kwamen tijdens de Museumnacht naar de Boisotkade voor een spooktocht door het anders gesloten depot, een toverlantaarnvoorstelling, een kalligrafieworkshop en een spiegelwandeling over het plafond.

De toverlantaarn, de voorloper van de cinema.
Tijdens de Nacht van Kunst en Kennis konden bezoekers een virtuele wandeling maken langs het Rapenburg van 1700.

Leven in een historisch pand en Paleografie

De cursus ‘Leven in een historisch pand’ beleefde een tweede succesvolle jaargang. Tijdens deze cursus komen archeologie, archief, bouwhistorie en duurzame monumentenzorg samen met als thema historische woningen. In het najaar van 2018 zal deze cursus weer van start gaan. Daarnaast werden voorbereidingen getroffen voor de cursus ‘Oud schrift voor beginners’, die in januari 2018 van start is gegaan.

Reuvensdagen

Leiden vormde het passend decor voor de 47ste Reuvensdagen: het jaarlijks terugkerend archeologisch congres waar 600 archeologen samenkomen. Onze stad stond aan de wieg van de Nederlandse archeologie en is nog steeds een belangrijk centrum voor opleiding, onderzoek en publiekscommunicatie voor deze tak van wetenschap. Het congres is vernoemd naar Caspar Reuvens (Leiden, 1793-1835), de eerste hoogleraar archeologie ter wereld. Samen met de Universiteit Leiden, het Rijksmuseum van Oudheden en Erfgoed Leiden was Leiden gastheer. De Leidse aanpak om altijd archief-, bouwhistorisch- en archeologisch onderzoek te combineren is nog steeds vooruitstrevend in Nederland. We organiseerden als stad een sessie waarin we een oproep deden tot samenwerking tussen deze onderzoek disciplines.

Nationale Archeologie Dagen in de regio

Archeologen van Erfgoed Leiden gingen op stap met een selectie uit onze archeologische collectie. In samenwerking met historische verenigingen in Warmond en Sassenheim gaven zij workshops waarbij deelnemers leerden vondsten te dateren.

'Ranking the pots'.

Onze taken

Monumenten: verduurzamen

Historische gebouwen hebben vaak een laag energielabel. Gemeente Leiden wil ook deze panden verduurzamen. Hiervoor geven wij advies op het gebied van energiebesparing, vergunningen en beschikbare subsidies. Het afgelopen jaar zijn ruim 100 adressen en twee hofjes bezocht, en door een slimme aanpak wel 200 panden bereikt voor een maatwerkadvies. Daarnaast zijn diverse wijk- en buurtbijeenkomsten bezocht om nadere informatie te verstrekken over het verduurzamen van historische gebouwen. Om het bereik van de maatwerkadviezen te vergroten is dit jaar ook samengewerkt met wijk- en straatambassadeurs. Navraag leert dat 80% van deelnemers onze duurzaamheidsadviezen hebben opgevolgd.

Monumenten: verbouwen

Voor het maken van restauratie- of renovatieplannen is het belangrijk te weten welke historische waarden in een gebouw aanwezig zijn. Dit jaar onderzochten onze bouw- en architectuurhistorici meer dan 100 panden. Op basis hiervan zijn verbouwingen met respect voor de monumentale waarden uitgevoerd. Het onderzoek leverde ook veel kennis op over het verleden van Leiden én bijzondere ontdekkingen, waaronder een fraai gedecoreerde toiletpot uit de 19de eeuw en de ontdekking van een middeleeuwse kern aan de Nieuwe Rijn.

Onze monumentenadviseurs zijn het eerste aanspreekpunt voor monumenteigenaren die hun woning willen verbouwen. Ook adviseren zij het College van B&W bij de behandeling van omgevingsvergunningen voor monumenten in Leiden en Leiderdorp. Zo brachten onze medewerkers in 2017 782 adviezen uit.

Nieuwe Rijn 53-54 Leiden

Archeologische adviezen

Archeologisch onderzoek is verplicht bij ruimtelijke projecten. Erfgoed Leiden en Omstreken adviseert hierover. Dit gebeurt vanaf het opstellen van het bestemmingsplan tot de realisatie van een project. We doen dit voor Leiden, en ook voor acht buurgemeenten en de Omgevingsdienst West-Holland. In 2017 brachten onze medewerkers 150 adviezen uit voor Leidse projecten, waaronder de opgraving naar aanleiding van de bouw van de Parkeergarage Garenmarkt in Leiden. Voor de regiogemeenten werden 284 adviezen uitgebracht.

Kaart van P. Bast uit 1600. Langs de Garenmarkt stonden zogenaamde dwarshuizen, waarvan de nok parallel aan de straat lag.

Educatie: leren met en over erfgoed

Basisscholen en middelbare scholieren uit Leiden en omstreken bezoeken ons voor diverse lesprojecten passend bij hun lesprogramma. Ons nieuwste lesproject is ‘Patriotten vs Prinsgezinden’. In 2017 kwamen 5.462 scholieren op bezoek.

Universitair docenten geven hun colleges bij ons in huis. Zij maken niet alleen gebruik van onze collecties, maar dragen ook bij aan de kennis erover.

Digitaal te zien

Zo veel mogelijk mensen moeten kennis kunnen maken met het rijke erfgoed van deze regio. Daarom zetten we steeds meer archieven online, bijvoorbeeld de archieven van de gemeenten Nieuwkoop en Kaag en Braassem die zich dit jaar bij Erfgoed Leiden aansloten. En stellen we onze gegevens beschikbaar als Open Data, zodat andere sites ze ook kunnen publiceren. In 2017 zetten we een aantal afbeeldingen op Wikimedia. Binnen een half jaar werden die meer dan 1 miljoen keer bekeken. Tot slot werken we achter de schermen, samen met partners in Friesland en Barcelona, aan een digitaal systeem waarmee ook via de kaart gezocht kan worden. Hoe dat eruit ziet kunt u dit jaar ontdekken.

Het aantal sessies van onze website erfgoedleiden.nl blijft redelijk stabiel op 1.313.049. De gemiddelde bezoeker blijft 11,5 minuut op de website, en bekijkt 12 pagina’s. Een mooie score; publiek is geboeid door wat Erfgoed Leiden online aanbiedt.

Hoewel veel onderzoek in onze collecties tegenwoordig digitaal gedaan kan worden met behulp van de beschikbare scans op de website, zijn er nog talloze archiefbronnen en publicaties die alleen op de studiezaal kunnen worden bestudeerd. Door de digitaal beschikbare archieftoegangen en bibliotheekcatalogus is de studiezaalbezoeker steeds beter voorbereid en liggen de stukken al klaar bij aankomst. In 2017 bezochten 2.343 bezoekers de studiezaal, waar zij in totaal 9.400 aanvragen deden.

Archieftoezicht meer taken

Nieuwe en gewijzigde wetgeving, aansluiting van de gemeente Noordwijkerhout per 1 januari 2016 en de gemeenten Kaag en Braassem en Nieuwkoop m.i.v. 1 januari 2017 zorgden voor meer taken van het team Archieftoezicht. Ontwikkelingen op digitaal gebied - steeds meer bronnen ontstaan digitaal en niet meer op papier - en de aanloop naar het beheren van een elektronisch depot (e-depot) bieden nieuwe ontwikkelkansen en uitdagingen. Het team voerde in 2017 de archiefinspectie uit voor 14 gemeenten en organisaties.

Elke week een Vondst van de Week op onze website, zoals een brief van Charles Darwin.

Molenmuseum De Valk

Molenmuseum De Valk trok dit jaar 29.683 bezoekers, waarvan 750 schoolkinderen in het kader van het lesprogramma Zo gaat de molen. 560 bezoekers kwamen tijdens de Museumnacht, 418 op de Nationale Molendag, 1388 tijdens de Open Monumentendagen en 369 op de Leidse Molendag. In 2018 bestaat Molen de Valk 275 jaar. Het jaar 2017 stond in het teken van de herinrichting van de Lammermarkt. Door de bouw van een parkeergarage was de molen lange tijd moeilijk bereikbaar. Nu staat de molen er weer mooi bij.

Wat vindt u van ons jaaroverzicht? We zien uw reactie graag via info@erfgoedleiden.nl

Created By
Erfgoed Leiden en Omstreken
Appreciate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.