Loading

Προσφυγιά 1922 Η μετανάστευση προς την Ελλάδα: Αντιδράσεις γηγενών, πολιτισμός και συνεισφορά των προσφύγων

Εισαγωγή

Το 1922 είναι μια χρονολογία που θα παραμείνει στη μνήμη των Ελλήνων ανεξίτηλη, απροσπέραστη, αγιάτρευτη για πάντα. Tα λάθη των τότε κυβερνήσεων δεν βαραίνουν τους ασυνείδητους, τη γενεά εκείνη και τις επόμενες βαραίνουν, όπως και τη μνήμη αυτών που θ’ αναζητούν στους αιώνες του μέλλοντος το γιατί.

Η Μικρασιατική Καταστροφή και η αθρόα άφιξη των προσφύγων στην Ελλάδα από τον Σεπτέμβριο του 1922 δοκίμασε τις δομές του ελληνικού κράτους ως προς τις δυνατότητες αποκατάστασής των ξεριζωμένων, εν μέσω μιας ήδη τεταμένης πολιτικής και οικονομικής κατάστασης.

Εικόνες σπάνιες από από το βιβλίο «Προσφυγική Ελλάδα» («Refugee Greece», Εκδ. INTERED-ΚΑΠΟΝ) δείχνουν τους πρόσφυγες που ήρθαν μετά την καταστροφή της Σμύρνης στην Ελλάδα…

Όσο για την κοινωνία που τους υποδέχτηκε, ήρθε αντιμέτωπη με την κατασκευή του «άλλου», του «ανεπιθύμητου». Ίσως για πρώτη φορά σε τέτοιο βαθμό, βρέθηκε να είναι ο εκφραστής της προκατάληψης και του ρατσισμού. Για αρκετούς γηγενείς, οι πρόσφυγες δεν ήταν πραγματικοί Έλληνες.

Σύμβαση της Λοζάνης

Στις 24 Ιουλίου υπογράφηκε η συνθήκη ειρήνης της Λωζάννης. Έξι μήνες πριν είχε υπογραφεί η ελληνοτουρκική Σύμβαση, η οποία ρύθμιζε την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Προβλεπόταν η υποχρεωτική ανταλλαγή των Ελλήνων ορθοδόξων κατοίκων και της Τουρκίας και των μουσουλμάνων κατοίκων της Ελλάδας. Η ανταλλαγή ίσχυε αναδρομικά για όλες τις μετακινήσεις που έγιναν από τη μέρα που κηρύχθηκε ο Α ́ Βαλκανικός πόλεμος (18 Οκτωβρίου 1912).

Τι προβλεπόταν ;

Οι ανταλλάξιμοι, σύμφωνα με τη σύμβαση ανταλλαγής:

  • Θα απέβαλαν την παλιά ιθαγένεια και θα αποκτούσαν την ιθαγένεια της χώρας στην οποία θα εγκαθίσταντο.
  • Είχαν το δικαίωμα να μεταφέρουν την κινητή περιουσία τους.
  • Είχαν δικαίωμα να πάρουν από το κράτος αποζημίωση για τις ιδιοκτησίες που εγκατέλειψαν.
Δεν είχαν καμία επίγνωση για το τι γινόταν στη Λωζάνη

Υπογραμίζει ο υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Σταύρος Ανεστίδης και εξηγεί ότι η εξέλιξη αυτή αιφνιδίασε όσους ζούσαν μακριά από τα μέτωπα του πολέμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Καππαδόκες, οι οποίοι δεν είχαν έρθει αντιμέτωποι με τον βίαιο ξεριζωμό που βίωσαν οι κάτοικοι των μικρασιατικών παραλίων....

Πρόσφυγες περιμένουν το πλοίο για να αναχωρήσουν για την Ελλάδα. Πηγή: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών

Τα πλοία που έφευγαν απ’ την Κωνσταντινούπολη, συνήθως κατέληγαν στη Θεσσαλονίκη, μερικά στον Πειραιά. Μεγάλο ποσοστό προσφύγων όμως, κυρίως από την Καππαδοκία, επέλεξαν το λιμάνι της Μεσσήνας, στα νότια της Μικράς Ασίας. Από εκεί, βασικός προορισμός ήταν η Αθήνα. Ορισμένοι όμως, σύμφωνα με τον Σταύρο Ανεστίδη, πήγαν ακόμα πιο μακριά:

Άλλοι κατευθυνθήκαν σε απώτερα λιμάνια όπως ήταν η Μασσαλία. Γι'αυτό και ένας προσφυγικός πληθυσμός από τη Μικρά Ασία εγκαταστάθηκε εκεί

Η ενσωμάτωση των προσφύγων στην Ελλάδα

Η αποκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα ήταν το σημαντικότερο επίτευγμα του νέου Ελληνικού κράτους. Μεγάλο μέρος του έργου αυτού το υλοποίησε η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (Ε.Α.Π.).

Οι πρόσφυγες δεν αποτελούσαν μια ενότητα. Διαφοροποιούντο μεταξύ τους κοινωνικά, πολιτιστικά, ακόμα και γλωσσικά (100.000 τουρκόφωνοι). Η διαδικασία ενσωμάτωσής τους ήταν κοπώδης, ενώ κατηγορούσαν το ελληνικό κράτος ότι δε διασφάλιζε τα δικαιώματά τους και κυρίως το δικαίωμα της αποζημίωσης για τις περιουσίες τους.

Υπήρχαν διαφορές σε πολλούς τομείς μεταξύ των γηγενών και των προσφύγων:

  • Στην οικονομική ζωή. Υπήρχε ανταγωνισμός στην αγορά εργασίας, στην ιδιοκτησία της γης και σε άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες.
  • Στην πολιτική ζωή. Οι πρόσφυγες υποστήριξαν τους Φιλελευθέρους, ενώ οι γηγενείς τους Λαϊκούς. Οι Αντιβενιζελικοί και ο αντιβενιζελικός Τύπος καλλιεργούσαν το μίσος εναντίον τους.
  • Στην κοινωνική ζωή. Οι πρόσφυγες ζούσαν σχετικά απομονωμένοι από τους γηγενείς. Οι γηγενείς τους κατηγορούσαν για τον τρόπο συμπεριφοράς τους – και κυρίως των γυναικών – ενώ οι πρόσφυγες μιλούσαν για το χαμηλό μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο των γηγενών.

Στην πραγματικότητα...

Η πρώτη επαφή ενός μεγάλου μέρους προσφύγων με τη μητέρα-πατρίδα ήταν ο στρατωνισμός τους κάτω από άθλιες συνθήκες στα λοιμοκαθαρτήρια στο Κερατσίνι και στο Κα- ράμπουρνου της Θεσσαλονίκης. Οι αρρώστιες και ο ψυχικός τραυματισμός κατέβαλαν τους ταλαιπωρημένους, υποσιτισμένους και υποτυπωδώς στεγα- σμένους πρόσφυγες. Η θνησιμότητα μεταξύ των προσφύγων, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες, ήταν πολύ αυξημένη. Σύμφωνα με στοιχεία της ΚΤΕ, το 20% πέθαναν μέσα σε έναν χρόνο από την άφιξή τους στην Ελλάδα

Συνολικά έως το 1924, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες έφτασαν στην Ελλάδα, μία χώρα που άγγιζε τα 5,5 εκατομμύρια σε πληθυσμό. Επιτάχθηκαν κάθε είδους δημόσια κτίρια για τους πρόσφυγες, από εκκλησίες και σχολεία, μέχρι αποθήκες. Υπήρχαν οικογένειες που εγκαταστάθηκαν σε βαγόνια τρένων. Ο πληθυσμός της χώρας αυξήθηκε κατά 20 %, ενώ αυξήθηκε ο πληθυσμός των μεγάλων αστικών κέντρων.

ΑΘΗΝΑ. Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ. ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΑΖΙ ΜΕ ΝΕΑΡΟ ΑΓΟΡΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΠΑΡΑΓΚΑ. ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ Η ΥΠΑΙΘΡΙΑ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΤΗΡΙΟ.
Χαρακτηριστική ήταν η εικόνα από το θέατρο Αθηνών που τα θεωρεία του μετατράπηκαν σε κοιτώνες

επισημαίνει ο κ. Ανεστίδης. Εκεί κάθε θεωρείο φιλοξενούσε κι από μία οικογένεια. (εικόνα στο παρασκήνιο).

Στην επαρχία, υπήρξαν περιπτώσεις που Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία έμειναν σε σπίτια των Τούρκων, που επρόκειτο να αναχωρήσουν. Έτσι οικογένειες χριστιανών και μουσουλμάνων συγκατοίκησαν για μήνες. Η συγκατοίκηση σύμφωνα με τον κ. Ανεστίδη κύλησε πολύ ομαλά: «Είναι πραγματικά πολύ συγκινητικό γιατί αυτή η συνύπαρξη σε μια τέτοια συγκυρία ήταν πάρα πολύ ανθρώπινη και οι περιγραφές αφορούν σε αποχαιρετισμούς, εναγκαλισμούς με τρόπο πολύ ανθρώπινο και αδερφικό και με ευχές ότι αυτοί που θα φύγουν να έχουν κατευόδιο και να μην λησμονούν την πατρίδα τους».

Η αποκατάσταση των προσφύγων

Η αποκατάσταση διακρίθηκε σε αγροτική και αστική.

1) Αγροτική αποκατάσταση

Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ), αυτόνομος οργανισμός που βρισκόταν υπό διεθνή έλεγχο, έδωσε το βάρος στην αγροτική αποκατάσταση και στην εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και τη Δυτ. Θράκη, στοχεύοντας και στον εποικισμό των παραμεθόριων αυτών περιοχών.

Η ελληνική κυβέρνηση διέθεσε στην ΕΑΠ τα εξής:

  • Τις ιδιοκτησίες των Τούρκων και Βουλγάρων που εγκατέλειψαν την Ελλάδα. Επίσης κτήματα του Δημοσίου και μοναστηριακά που απαλλοτριώθηκαν.
  • Το ποσό από δυο δάνεια που είχε συνάψει η ελληνική κυβέρνηση στο εξωτερικό.
  • Οικόπεδα γύρω από τις πόλεις.

2) Αστική αποκατάσταση

Με την αστική αποκατάσταση, που περιελάμβανε μόνο στέγαση και όχι πρόνοια για εύρεση εργασίας, ασχολήθηκε περισσότερο το κράτος.

Οι πρόσφυγες στις πόλεις ήταν αναγκασμένοι να αλλάζουν συχνά εργασίες, αφού εργάζονταν περιστασιακά είτε σε εργοστάσια είτε στις οικοδομές είτε σε βιοτεχνίες κτλ.

Η στέγαση των αστών ήταν πολύ πιο δύσκολη από αυτή των αγροτών. Η αστική στέγαση ξεκίνησε από τη Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών: της Καισαριανής, του Βύρωνα, της Νέας Ιωνίας (Αθήνα) και της Κοκκινιάς (Πειραιάς). Η οικοδόμηση των συνοικισμών παρουσίασε πολλά προβλήματα, αφού συχνά δε συνδυαζόταν με έργα υποδομής.

Οι εύποροι πρόσφυγες που κατοικούσαν στις πόλεις ίδρυσαν οικοδομικούς συνεταιρισμούς, αγόρασαν μια έκταση και οικοδομούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας. Τέτοιοι οικισμοί ήταν η Νέα Σμύρνη, η Καλλίπολη.

Οι άποροι πρόσφυγες ζούσαν στις παρυφές των προσφυγικών συνοικισμών σε καλύβες και χαμόσπιτα. Επί πολλά χρόνια ζούσαν υπό άθλιες συνθήκες.

Πολλές οικογένειες προσφύγων, που δεν κατάφεραν να υπαχθούν στην κρατική μέριμνα, θα ζήσουν για πολλά χρόνια σε χαμόσπιτα, δημιουργώντας ολόκληρες παραγκουπόλεις, έξω από τις πόλεις ή γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισμούς.

Εικόνες από τις πρώτες εγκαταστάσεις στους συνοικισμούς γύρω από την Αθήνα. Πηγή: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών

Ενώ η αποκατάσταση τους ήταν ταχεία, η αφομοίωσή τους στα πλαίσια της κοινωνίας έγινε με πολύ αργούς ρυθμούς.

---

Οι πρόσφυγες δεν εξέφραζαν μόνο την δυσαρέσκεια τους απέναντι στο Ελληνικό κράτος για την ελλιπή αποζημίωση τους, καθώς και για το γεγονός ότι η ανταλλάξιμη περιουσία δεν περιήλθε αποκλειστικά σε αυτούς, αλλά και προς τους γηγενείς Έλλη- νες.

-

Οι γηγενείς αναφέρονταν συχνά επικριτικά στο ήθος των προσφύγων, στη ροπή τους για διασκέδαση και στην κοσμοπολίτικη συμπεριφορά τους. Οι πρόσφυγες από τη μεριά τους μιλούσαν για το χαμηλό μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο των ντόπιων και προέβαλλαν την ελληνικότητά τους, απαντώντας έτσι στην αμφισβήτησή της από τους γηγενείς («τουρκόσποροι», «γιαουρτοβαφτισμένοι» κ.ά.). Η αντίθεση μεταξύ τους εκφράστηκε με τον ανταγωνισμό στην ιδιοποίηση της γης, την αγορά εργασίας και σε κάποιες επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Πηγή: Όψεις του ρατσισμού - Δημοκρατία & Εκπαίδευση

Γηγενείς VS. Πρόσφυγες

Υπήρξε βαθύ και τοξικό το χάσμα μεταξύ προσφύγων και γηγενών. Η ελλαδική κοινωνία, η οριζόμενη από τα στενά σύνορα του νεοελληνικού κράτους και η ίδια κυριαρχούμενη από τον αρχικό του πυρήνα (την Παλαιά Ελλάδα), ήταν οπωσδήποτε ξένη για τους περισσότερους πρόσφυγες, παρά τους κοινούς δεσμούς θρησκείας, γλώσσας και εθνικής ταυτότητας. Μολονότι ίσχυαν σε ένα γενικό και αφηρημένο επίπεδο, οι προσφιλείς αυτές παραδοχές αντιμετώπισαν σοβαρή δοκιμασία μόλις ήρθαν σε επαφή τα συγκεκριμένα και ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία που είχαν διαμορφωθεί λίγο-πολύ ανεξάρτητα, κάτω από ριζικά διαφορετικές ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες.

Όπως θα περίμενε κανείς, οι αντιλήψεις και οι μορφές που είχαν πάρει η Ορθοδοξία, η ελληνική γλώσσα και η ίδια η «ελληνικότητα» στο πλαίσιο της προσφυγικής πολιτισμικής κληρονομιάς ήσαν –ή πάντως φαίνονταν– τόσο διαφορετικές από εκείνες των γηγενών, ώστε και οι δύο πλευρές βίωσαν ένα οδυνηρό ξάφνιασμα, ένα τραυματικό πολιτισμικό σοκ. Αρκεί να επισημάνει κανείς τα χαρακτηριστικά επώνυμα των προσφύγων με την τουρκική κατάληξη -ογλου, καθώς και τη γλώσσα, που για πολλούς δεν ήταν καν η ελληνική.

Σχεδόν 10% όσων ήρθαν μετά την Καταστροφή ήταν τουρκόφωνοι, σύμφωνα με την απογραφή του 1928. Γλωσσικές ιδιομορφίες και μάλιστα παράξενα ιδιώματα, όπως η ποντιακή διάλεκτος, τρόποι, συνήθειες, όχι μόνο ξεχώριζαν τον πρόσφυγα αλλά και ενίσχυαν τη συνείδηση της ιδιαιτερότητάς του, ενώ εμπόδιζαν την επικοινωνία του με τους γηγενείς και το κράτος «τους». Είτε ήσαν κοσμοπολιτικής παιδείας (όπως η αστική τάξη της Σμύρνης) είτε όχι (όπως οι χωρικοί του εσωτερικού της Μικράς Ασίας), οι πρόσφυγες βρέθηκαν τελείως αποξενωμένοι από τον ασφυκτικό επαρχιωτισμό του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας του.

Πρόσφυγες στην Αθήνα, 1922 © Αρχείο Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού, Library of Congress

Πηγή: Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος - Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Η συνεισφορά στον Πολιτισμό

Ο κοινωνικός τρόπος ζωής και ο πολιτισμός της ανοιχτοσύνης που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες βρήκαν διέξοδο μέσα στον χώρο της ταβέρνας, όπου άντρες και γυναίκες μπορούσαν να συναναστραφούν, να αποδράσουν, να αφηγηθούν τους πόνους, τους καημούς και τους χαμένους έρωτες και να νοσταλγήσουν τις χαμένες πατρίδες.

Μέσα στην ταβέρνα αφηγούνταν τους πόνους, τους καημούς, τους χαμένους έρωτες, εκεί νοσταλγούσαν τις χαμένες πατρίδες. Ταυτόχρονα, μέσα στους χώρους αυτούς μπορούσαν να συναναστραφούν, να αποδράσουν, να ξεφύγουν και να διαφυλάξουν τα πολιτισμικά τους αγαθά.

Το ρεμπέτικο τραγούδι

Τα «ρεμπέτικα». Έτσι ονομάζονταν στη Σμύρνη τα τραγούδια σε παραδοσιακά μοτίβα και στίχους προσαρμοσμένους στην ιδιαίτερη νοοτροπία των λαϊκών πληθυσμών των πόλεων. Οι ρυθμοί τους ήταν συχνά χορευτικοί με επικρατέστερους τους μπάλο, χασάπικο, ζεϊμπέκικο, καρσιλαμά και τσιφτετέλι.

Για να γίνει καλύτερα αντιληπτός ο ρόλος που έπαιξαν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στη διαμόρφωση του μεσοπολεμικού και του πρώτου μεταπολεμικού λαϊκού-ρεμπέτικου τραγουδιού αρκεί να αναφερθεί ότι από τους περίπου 70 μουσικούς πρώτης γραμμής που ασχολήθηκαν με αυτό, οι 30 (δηλαδή το 42%) ήταν Μικρασιάτες, κυρίως από τη Σμύρνη και τα περίχωρά της.

Ο Δημήτρης Ατραΐδης (πρώτος αριστερά) με κομπανία το 1935. ©Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού Καισαριανής
Μαρτυρίες - Μνήμες - Αναζητήσεις

Νικόλαος Μπαρτζούδης του Γεωργίου

“Είμαι ο δυσέγγονος της Βασιλικής Πεχλιβανίδου (το γένος Λαζαρίδη) η οποία γεννήθηκε περίπου το 1905 στη Χωρούδα (κοντά στην Προύσσα). Η χρονολογία προφανώς δεν είναι 100% ακριβής γιατί εκείνες τις εποχές η καταγραφή γεννήσεων δεν γίνονταν όπως στις μέρες μας. Μου είχε πει ότι έβαλαν σε μπόγους τα πιο απαραίτητα και έφυγαν. Για δε μετά το 22, αν θυμάμαι καλά αυτά που μου είπε, βρέθηκαν στην Αριδαία (νομός Πέλλας). Νομίζω πως ακόμα μπορώ να συλλέξω κάποιες πιο ακριβείς πληροφορίες για το που βρέθηκαν τα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς. Η προ-γιαγιά μου παντρεύτηκε τον Βασίλειο Πεχλιβανίδη. Κάποια στιγμή, δεν ξέρω κάτω απο ποιες συνθήκες, μετακόμοισαν στον νομό Σερρών, στο χωριό Βαμβακούσα. Η προγιαγιά μου έκανε 3 κόρες (Όλγα, Ροδία, Καλυψώ). Η γιαγιά μου η Καλυψώ (Βαμβακούσα, Σέρρες) παντρεύτηκε τον επίσης καταγώμενο απο προσφυγική οικογένεια Νικόλαο Μπαλκαντζόπουλο (προερχόμενο απο την Χιλή, έξω απο την Κωσταντινούπολη). Η γιαγιά μου έκανε 2 γιους, Βασίλης και Μανώλης Μπαλκαντζόπουλος και μία κόρη, την μητέρα μου Κρυσταλλένια. Ο πατέρας μου (Γεώργιος Μπαρτζούδης) είναι ντόπιος Σερραίος καταγώμενος από την Αγία Παρασκευή Σερρών (χωριό γνωστό επίσης με το όνομα Ξυλότρος). Από τις εξιστορήσεις που θυμάμαι (αδρά είναι η αλήθεια),το χωρίο της πρόγιαγιας μου (Βασιλική Λαζαρίδου) λέγονταν Χωρούδα. Εκείνη μου είχε πει ότι ήταν το κεφαλοχώρι ανάμεσα σε 9 χωριά και ότι ήταν κοντά σε μια μεγάλη λίμνη (Απολλωνειάδα). Μου είχε πει ότι ζουσαν πολύ καλά εκεί, είχανε αμπέλια και <<όλα τα καλά του θεού>>. Επίσης μου είπε ότι με τους μουσουλμάνους (Τούρκους) είχαν πολύ καλές σχέσεις. Μιλούσε τουρκικά, ενώ και τα Ελληνικά της ήταν διανθισμένα με πολλές Τουρκικές λέξεις. Γενικώς για να το πω με μια λαϊκή ρύση, έσταζε μέλι το στόμα της για εκείνους τους τόπους.”

Αργύρης Μαστρογιαννίδης του Κωσταντίνου από Μπασκιοϊ Προύσσας

“Δυστυχώς ξέρω μόνο τις ιστορίες που μου λέει ακόμα και τώρα ο παππούς μου όπως του τα έλεγε ο πατέρας του. Εδώ και καιρό άρχισα να ψάχνω την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα του χωριού των προγόνων μου αλλά δεν βρίσκω πολλές αναφορές για τον συγκεκριμένο τόπο. Έχω μάθει για ένα βιβλίο που υπήρχε στο χωριό μου μα κι αυτό οπως και εικονικά ντοκουμέντα δεν μπορώ να τα βρω. Θα ηθελα αν γίνεται και έχετε καποιες πληροφορίες για τον τόπο μου να με βοηθούσατε να βρω κάποια παραπάνω στοιχεία ειδικά αν έχετε κι οι ίδιοι. Επίσης δεν υπάρχει καμιά αναφορά πως οι πρόσφυγες από το μέρος αυτό εγκαταστάθηκαν στο χωριό μου Σταυρωτή-Κοζάνης. Ενώ το χωριό αν και μικρό τώρα, είχε πολλές οικογένειες από το συγκεκριμένο τόπο. Θα περιμένω απάντησή σας! Σας ευχαριστώ!”

Ασπασία Γιαρέλη του Γρηγορίου

“Η προγιαγιά μου (το γένος Χρυσοστόμου) με τα τέσσερα παιδιά της φεύγοντας από τον τόπο τους για να σωθούν και με προορισμό την Ελλάδα περπατούσαν περίπου ένα μήνα νηστικοί και διψασμένοι. Η γιαγιά μου μου έλεγε ότι πίνανε το κάτουρο των αλόγων. Γλύτωσαν την σφαγή γιατί κάποιος Τούρκος πασάς τους λυπήθηκε και τους έκρυψε στο σπίτι του και από εκεί τους προώθησε στην Χαλκιδική πιθανόν. Στην Ουρανούπολη υπάρχουν συγγενείς με το επίθετο Χρυσοστόμου αλλά δεν έχω επαφή για να μάθω περισσότερα… Ο πατέρας της γιαγιάς μου πρέπει να ήταν παπάς και ονομαζόταν Γρηγόρης. Τον σκότωσαν οι Τούρκοι. Η προγιαγιά μου μάζεψε τα παιδιά της και ήρθαν στην Ελλάδα. Η γιαγιά μου ήταν κοντά στην ηλικία των δέκα χρόνων. Το μόνο που έχω ακούσει από μακρινούς συγγενείς το όνομα Σκόπα που πρέπει να είναι κάποια περιοχή κοντά σε λιμάνι”

Powered by Vasilis Skarleas Portals on behalf of LFHED

Created By
Vasilis Skarleas
Appreciate