Loading

Al-Khwarizmi Maak kennis met de vader van het algoritme

Een van de meest invloedrijke wiskundigen uit de Arabische wereld is de Perzische Mohammed Al-Khwarizmi uit de negende eeuw. Zijn belangrijkste werk is الْكِتَابْ الْمُخْتَصَرْ فِيْ حِسَابْ الْجَبْرْ وَالْمُقَابَلَة of Al-Kitab al-mukhtasar fi hisab al-jabr waʾl-muqabala, wat zoveel betekent als ‘Het beknopte boek over het rekenen door toevoegen en balanceren’.

Al-Khwarizmi op een postzegel uit 1983

In Latijnse vertaling was dit werk eeuwenlang een van de voornaamste leerboeken in het rekenonderwijs en het woord ‘algebra’ is zelfs gebaseerd op dit werk. Het Arabische ‘al-jabr’ (het toevoegen van een getal aan beide kanten van een vergelijking) werd door vertalers immers al snel verbasterd tot ‘algebra’.

Niet alleen de term algebra hebben we aan hem te danken, ook het alomtegenwoordige ‘algoritme’.

Deze term verwijst naar elke eindige reeks van instructies om een gegeven probleem op te lossen. In zijn eenvoudigste vorm zijn dat bijvoorbeeld regels om te rekenen met cijfers, zoals in het werk van Al-Khwarizmi. Maar tegenwoordig gebruikt men de term vooral in de context van de codes die achter elke ICT-toepassing schuil gaan en die bijvoorbeeld bepalen welke reclame je op je sociale media te zien krijgt. De Latijnse titel van een van Al-Khwarizmi’s werken verwees naar de auteur als Algoritmi (‘van Al-Khwarizmi’). Daarom wordt Al-Khwarizmi wel eens de vader van het algoritme en de grootvader van de informatica genoemd.

Ook in de vroegmoderne tijd bleef de grote invloed van zijn werk voelbaar. Toen de Leuvense wiskundige Adriaan Van Roomen een uniek manuscript met een Latijnse vertaling van Al-Khwarizmi’s werk in handen kreeg, besloot hij dit uit te geven en van eigen commentaar te voorzien. Vreemd genoeg werd het werk onvolledig gepubliceerd in 1598 of 1599.

Het fragment vangt meteen aan met Van Roomens introductie op Al-Khwarizmi’s werk, onder de titel In Mahumedis Arabis Algebram Prolegomena. Een vertaling als deze maakt eens te meer duidelijk hoe groot de Arabische invloed was voor de Europese wetenschappelijke ontwikkeling.

Dat heel wat oude drukken de tand des tijds niet hebben overleefd, is helaas een feit. Ook Van Roomens werk ging verloren. We kennen het alleen via enkele kopieën, waaronder deze uit de Leuvense universiteitsbibliotheek. Het is een afschrift van een exemplaar dat zich in Dowaai bevond, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog verdween.

De Duitse professor Folkerts ontdekte de kopie in Stockholm en bezorgde in 1991 een kopie van de kopie aan zijn collega, Paul Bockstaele. Die werkte als hoogleraar wiskunde aan de KU Leuven en schonk het werk aan de bibliotheek.

Getoonde afbeeldingen
  1. Adriaan Van Roomen, Mahumedis Arabis algebra (kopie oude druk) - KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties (CaaB205)
  2. Afbeelding algebraïsche vergelijking - Foto: Antoine Dautry (bron: Unsplash)
  3. Portret Al-Khwarizmi op postzegel uit 1983 (bron: Wikimedia)
  4. Afbeelding XML-script - Foto: Shahadat Rahman (bron: Unsplash)
  5. Brief prof. Folkerts aan prof. Bockstaele - KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties (CaaB205)
Created By
Flandrica.be Erfgoedbibliotheken online
Appreciate

Credits:

Een initiatief van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken in samenwerking met de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Antwerpen), Museum Plantin-Moretus (Antwerpen), de Openbare Bibliotheek Brugge, de Universiteitsbibliotheek Gent en KU Leuven Bibliotheken met steun van de Vlaamse overheid.