Meten vroeger en nu Djoeke de rooij

Wat is een metriek stelsel?

Een metriek stelsel is een systeem van standaard eenheden voor het meten van bijvoorbeeld afstand, gewicht en temperatuur. De invoering van het metriek stelsel was een van de belangrijkste veranderingen van de Franse Revolutie en het tijdperk van napoleon.

Door wie is het uitgevonden?

Het metrieke stelsel werd ontworpen in eind 18e eeuw door een commissie, in opdracht van de Franse revolutionaire regering.

Waarom is het uitgevonden?

Tot het eind van de18e eeuw had elke stad nog een eigen standaardmaten. Dat was heel onhandig met de handel en de wetenschap omdat iedereen en andere maat had.

De el

Een el is een oude lengtemaat en is ongeveer 69,4 cm lang. De en loopt van de ellebog naar het topje van je vingers. De maat werd door het hele land bekend waardoor er verschillen kwamen:

  • Amsterdamse el 68,8 cm
  • Brabantse el 69,2 cm of 16 tailles
  • Brugse el 70,1 cm
  • Delftse el 68,3 cm
  • Goesse el 69 cm
  • Haagse of gewone el 69,4 cm
  • Twentse el 58,7 cm
  • Wase el 69,8 cm in winkels 72,8 cm stof 76,5 cm ruwe stof
  • Dendermondse el 69,6 cm in winkels 73,1 cm in de Halle
De el
De palm

De palm is een oude lengtemaat die afgeleid is van de breedte van de handpalm aan de binnenkant (vier vingers). Op schepen werden met behulp van deze maat de omvang van het masthout aangegeven. Zo spraken mensen bijvoorbeeld van een 'mast van 20 palm omtrek'.

Er zijn "palm maten" de kleine palm, ongeveer 3 cm en de grote palm, ongeveer 9,6 cm

Toen het metrieke stelsel kwam, werd de palm hetzelfde, namelijk 10 cm. In 1869 werden alle oude lengte maten afgeschaft en werd palm vervangen door decimeter. Een vierkante palm werd dm² en een kubieke palm werd dm³.

Nummer 3 is de palm
De span

De span is een oude lengtemaat. De span is de afstand tussen de toppen van duim en pink van de uitgestrekte hand. Een span is ongeveer 22 cm. Een span is hetzelfde als een halve el. Een span is gelijk aan drie handbreed, of 12 duim.

De span
De voet

De voet is een lengte maat dat nog steeds wordt gebruikt in Engeland, maar dan onder de naam "feet". De voet was ongeveer 10 tot 13 duimen. Ook de voet had allemaal andere lengtes per streek.

  • De Amsterdamse voet is 0,2831 meter (onderverdeeld in 11 Amsterdamse duimen). De VOC voerde deze voet in 1650 als standaard in
  • De Rotterdamse voet is 0,2823 meter (onderverdeeld in 11 Rotterdamse duimen)
  • De Blooise voet is 0,301 meter
  • De ('s Hertogen)bossche voet is 0,287 meter
  • De Honsbossche en Rijpse voet is 0,285 meter
  • De Rijnlandse voet is 0,3140 meter (onderverdeeld in 12 Rijnlandse duimen)
  • De Schouwse voet is 0,311 meter
  • In de Kaap de Goede Hoop werd in de tijd van de VOC de Rijnlandse voet de basis voor de "Kaapse voet" met 0,3149 meter en 12 Kaapse duimen.
De voet
De duim

De duim is een oude lengtemaat, dat werd gebruikt in Nederland en Vlaanderen. De duim is ongeveer gelijk aan de breedte van het bovenste kooltje van de duim van een volwassen man. Ook bij de duim hebben sommige streken een andere lengte.

  • een Amsterdamse duim is 2,57393636 cm (11 Amsterdamse duim is 1 Amsterdamse voet)
  • een Franse duim is 2,7 cm;
  • een Gelderse of Nijmeegse duim is 2,7 cm;
  • een Hondsbosse en Rijpse duim is 2,4 cm;
  • een Rijnlandse duim is 2,61 cm;
  • een Vlaamse duim (gebruikt in de kasselrij van de Oudburg: het Land van Waas, Gent en Dendermonde) is 2,54 cm.
  • Bij de invoering van het metrieke stelsel in 1820 werd de duim hetzelfde als een centimeter en in 1870 werd duim helemaal afgeschaft. Toch word de duim soms nog gebruikt voor bepaalde beroepen. Dan hebben ze het bijvoorbeeld over een drieduims pijp.
De duim
De yard

De yard is een Angelsaksische lengtemaat. Het symbool van de yard is yd. Een yard is 91,44 centimeter en is gelijk aan 3 voet.

De yard
De Rijnlandse roede

De Rijnlandse roede is een oude lengtemaat. De Rijnlandse roede als oppervlaktemaat wordt nog steeds in de bloembollenteelt gebruikt. 700 Rijnlanse Roeden is ongeveer 1 hectare.

De roede wordt verdeeld in 12 (Rijnlandse) voeten, dat is 144 duimen of 1728 lijnen. Ook hier zijn er weer verschillende lengtes/ maten.

  • Nederlandse Rijnlandse roede 3,767358 meter
  • Pruisische Rijnlandse roede (Duits: rheinische Rute) 3,7662420 meter

______________________________________________________

Rijnlandse voet

Een Rijnlandse voet is ongeveer 0,314m. Ook is het bijna hetzelfde als de Rijnlandse roede en de voet. Dat zijn ook oude lengtematen.

Credits:

Created with images by p_a_h - "182/366 - Measure" • EME - "meter tape measure measure"

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.