BUENA VISTA SOCIAL CLUB: muzikale revolutie zet Cuba op de kaart

Buena Vista Social Club. Voor de ene zijn het een paar kranige oudjes die hun hobby uitoefenen, voor de andere zijn het revolutionairen die het leven in Latijns-Amerika veranderd hebben. Het feit is dat ze heel wat hebben meegemaakt. Wat begon in een social club in Havana, eindigde in de grootste concerthallen van de wereld. Hier is het verhaal van de Buena Vista Social Club.

Het is 1940. We bevinden ons in Havana, de hoofdstad van Cuba. We worden omringd door rum, sigaren en de beste muziek van het land. We zitten in de Buena Vista Social Club. Sterren komen van heinde en ver om hier op te treden. De club is een van de vele social clubs in Havana. De samenleving in het Cuba van dictator Batista is georganiseerd rond dit soort bijeenkomsten. Elke groepering heeft zijn eigen plek waar ze elkaar ontmoeten. Er zijn clubs voor baseballspelers, makers van sigaren en ja, ook de muzikanten hebben hun eigen stek: de Buena Vista Social Club. Elke kring heeft zijn eigen mascotte (meestal in de vorm van een hond) en elke kring heeft zijn eigen activiteiten. Hier in de Buena Vista Social Club is het recept uitermate simpel. Hier wordt gezongen en gedanst op traditionele Cubaanse wijze, niet meer of niet minder. Het zijn hoogdagen voor de Cubaanse muziekliefhebber. Die zal hier nog enkele jaren aan zijn trekken komen. Maar wanneer de Cubaanse revolutie uitbreekt, komt hier abrupt een einde aan.

Werkloos

In 1959 brengt Fidel Castro het dictatoriaal regime van Batista ten val. Kort hierna beslist de nieuwe communistische president Manuel Urrutia Lleó om alles te verbieden wat te maken heeft met het oude Havana. Hij wil een samenleving waarin iedereen gelijk is. Dit kan alleen bereikt worden wanneer de oude levensstijl vergeten wordt. Dit betekent dus het einde van de Buena Vista Social Club. Bij de leden van de club slaat het nieuws in als een bom. De beroepsmuzikanten stoppen met spelen en moeten op zoek naar een andere job. Hun muziek is niet meer populair en er geld mee verdienen, dat is al helemaal niet meer mogelijk. Jaren vliegen voorbij tot plotseling ene Ry Cooder voet aan grond zet in Cuba. Hij zal het leven van de verarmde, Cubaanse muzikanten drastisch veranderen.

Ry Cooder zal het leven van de verarmde, Cubaanse muzikanten drastisch veranderen.

Zo gezegd, zo gedaan

Ry Cooder is een Amerikaans gitarist en producer. Hij trekt in 1996 naar Cuba voor een experiment. Samen met de Britse producer Nick Gold wil hij een album opnemen met een mix van Malinese en Cubaanse artiesten. Wanneer hij aankomt in Havana, komt hij te weten dat de Malinese artiesten problemen hebben met hun visa. Ze zullen nooit in Cuba geraken.

‘Wat moeten we nu doen?’, zegt Gold tegen Cooder. Hij antwoordt: ‘We zijn hier nu, we hebben de studio en we hebben de Cubaanse muzikanten. Laten we met hen een traditioneel Cubaans album opnemen!’

Zo gezegd, zo gedaan. Gold en Cooder trekken naar de Cubaanse muzikanten waarmee ze zouden samenwerken: bassist Orlando López, gitarist Eliades Ochoa en dirigent Juan de Marcoz Gonzaléz. Samen met hen gaan ze op zoek naar traditionele Cubaanse muzikanten. De zoektocht duurt niet lang en al snel vinden ze een twintigtal artiesten die willen meewerken aan het project. Velen onder hen hebben de hoogdagen van de Cubaanse muziek meegemaakt. Sommigen traden zelfs op in de Buena Vista Social Club, maar speelden sinds de sluiting ervan niet meer. Ze hebben dus heel wat kilometers op de teller staan. Maar muziek spelen, kunnen ze nog steeds als de beste.

Ze trekken samen naar de EGREM Studio’s in Havana. De tijd heeft hier werkelijk stilgestaan. Het materiaal, het decor, de geur,… alles wat je hier waarneemt, komt rechtstreeks uit de jaren ‘50. Dit is de ideale plek om een traditioneel Cubaans album op te nemen.

In de EGREM Studio's in Havana wordt het album opgenomen.

Spreken met muziek

Alle begin is moeilijk. Ook de opnames van het album verlopen aanvankelijk wat stroef. Er is natuurlijk de taalbarrière. Gelukkig verdwijnt die al snel wanneer Cooder samen met Cubanen begint te jammen. Er wordt vanaf nu niet meer gesproken met woorden, maar met muziek. Dit blijkt het ideale recept te zijn. Het ene nummer na het andere wordt opgenomen. Binnen de 6 dagen is het volledige album klaar. Het bestaat uit 14 nummers in totaal.

Cooder is helemaal in de wolken over het verloop van de opnames. ‘Dit maak je slechts één keer in je leven mee,’ schreeuwt hij uit. ‘Ik kan het niet begrijpen. Neem nu bijvoorbeeld het nummer Buena Vista Social Club. Enkele dagen geleden hoorde ik een van de muzikanten jammen. Hij zong dit nummer. Ik stapte naar hem toe en vroeg hem wat dit was. Hij legde me uit dat dit het mascotte-lied van de Buena Vista Social Club was. Hij vertelde over de geschiedenis van de club en we besloten om dit nummer op te nemen.’

Maar hier eindigt het niet. Wanneer ze enkele dagen later in de studio zitten tijdens de laatste opnames, beginnen de muzikanten na te denken over een naam voor hun album. Op dat moment denkt Cooder opeens aan de Buena Vista Social Club. De sfeer die in de studio hangt, de koffie en de rum die ze drinken, de muziek. Het doet hem terugdenken aan het verhaal van enkele dagen geleden. Iedereen gaat akkoord en op deze manier krijgt het album de naam Buena Vista Social Club.

Hoofd in de wolken

Na de opnames van het album keert Cooder terug naar de Verenigde Staten. Hij gaat er aan de titelsong werken van de film The End of Violence van Wim Wenders. Die merkt al snel dat Cooder nog met zijn hoofd ergens anders zit. Cooder moet steeds terugdenken aan de fantastische tijd in Cuba. Hij vertelt zijn verhalen aan Wenders en die is meteen gefascineerd.

Ondertussen wordt het album uitgebracht. Het is een immens succes. Het album verkoopt als zoete broodjes. Wereldwijd wordt het maar liefst 8 miljoen keer verkocht. Buena Vista Social Club verovert de wereld.

Cooder is nu helemaal in de wolken en hij trekt met het Cubaans ensemble op tournee. Hij overtuigt Wenders om een documentaire te maken over de Buena Vista Social Club. Samen trekken ze op tournee. De groep treedt op in Amsterdam en New York. De hele wereld wordt verliefd op de Cubaanse oudjes.

De hele wereld wordt verliefd op de Cubaanse oudjes.

Komen en gaan

Het succes van de groep zorgt ervoor dat de interesse in de traditionele Cubaanse muziek terug toeneemt. Zelfs Castro is fan en nodigt hen uit om voor hem te komen spelen. Niemand had dit een halve eeuw geleden durven dromen. Niet alleen de muziek profiteert van de wereldwijde aandacht, maar ook het toerisme in Latijns-Amerika kent tot op de dag van vandaag een boost mede dankzij de Buena Vista Social Club. Cuba opent stilletjes aan weer zijn deuren.

Jammer genoeg kan niet elk lid van de Buena Vista Social Club dit nog meemaken. Door de jaren heen sterven heel wat oorspronkelijke leden. Nieuwe nemen hun plaats in en touren de wereld rond, maar in 2015 organiseert de Buena Vista Social Club een afscheidstournee. Dit betekent het einde van een tijdperk. De groep heeft te veel leden verloren, maar toch zullen ze altijd blijven verder leven dankzij hun muziek.

Jesse Oyen

Credits:

www.buenavistasocialclub.com

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.