Loading

Hoe luid klinkt de stem van het volk? De Permanente vertegenwoordiging van belgië - exploratie van 3 cases

De permanente vertegenwoordiging is de stem van België in Europa en vertegenwoordigt de Belgische belangen in de Raad van de Europese Unie

De Permanente Vertegenwoordiging vertegenwoordigt de stem van een land, in dit geval België, wanneer er onderhandelingen in de Europese raad gebeuren. PV’s, leden van de Permanente Vertegenwoordiging, staan vakministers bij en delen hun visie, die de minister tijdens de onderhandelingen vervolgens naar buiten zal dragen. Ook leden van het Europees Parlement contacteren permanente vertegenwoordigers wanneer ze bijvoorbeeld raad willen over hoe een bepaalde wetgeving invloed heeft op België.

Rob Heirbaut is al sinds 2002 specialist van de Europese Unie voor de VRT. Uiteraard is hij daar ook al enkele keren in contact gekomen met de Permanente Vertegenwoordiging. Daar ziet de journalist dat de PV’s uiteenlopende thema’s voorgeschoteld krijgen. Zo buigen zij zich over heel onbenullige dingen zoals het aantal kippen dat er in een legbatterij mogen, tot geopolitieke zaken zoals het sanctioneren van lidstaten.

CASE 1 - BREXIT

*We hebben van oktober t/m december 2020 aan dit project gewerkt, intussen is er een Brexit-akkoord gekomen.

Aan de Brexit-onderhandelingstafel strijdt de Permanente Vertegenwoordiging voor de Belgische vissers. Groot-Brittannië wil zich terugtrekken uit de visserijconventie van 1964. In dat geval krijgen Europese vissers geen toegang meer tot de Britse wateren. Dat heeft vooral zware gevolgen voor de Vlaamse visserij, die voor meer dan 50 procent afhankelijk is van de toegang tot de Britse kust.

Europees parlementslid Marc Botenga vreest voor een stevige economische impact: ‘Een van de slogans van de Brexit-campagne luidde: ‘Take back control’. De Britten willen de controle over hun grenzen, en dus ook hun wateren weer voor zichzelf. De economische impact van die wens is enorm. In België staan er tienduizenden jobs op de helling. Omdat kleine en middelgrote ondernemingen vaak over minder middelen beschikken, riskeren vooral die bedrijven inkomsten te verliezen.’

Daarom ondertekende de Belgische visserijgemeenschap mee de European Fisheries Alliance (EUFA). Die verklaring verenigt negen Europese landen die de toegang tot de Britse wateren dreigen te verliezen. Om dat te vermijden, willen ze de visserij hoog op de Brexit-agenda plaatsen.

"Het gaat over machtsverhoudingen." - Marc Botenga

Marc Botenga is ervan overtuigd dat het tot een akkoord zal komen: ‘Bij een onderhandeling probeert iedere partij de beste deal voor zichzelf uit de brand te slepen. Het is mogelijk dat Groot-Brittannië dit dossier als pasmunt gebruikt om iets anders binnen te slepen. Want ook de Britten hebben baat bij een regeling voor de visserij. In hun plan schuilt weinig toekomst. Daarom ben ik ervan overtuigd dat het tot een akkoord over de sector komt. De vraag blijft voorlopig wanneer dat op tafel zal liggen.’

‘Voor België strekken de gevolgen van de Brexit verder dan de visserij. Via de haven van Antwerpen onderhouden we een intense handelsrelatie met Groot-Brittannië. Ongeacht het wel of niet tot een handelsakkoord komt, zal de negatieve impact op die betrekkingen vooral in de overgangsperiode voelbaar zijn. De geografische factor speelt wel in ons voordeel. Het is niet zo dat de Britten plots intenser zullen samenwerken met Japan.’

De onderhandelingen gaan niet alleen over economie en handel, zegt Botenga. ‘Het gaat ook om menselijke relaties en onderlinge solidariteit. Zo staan we op sociaal vlak voor een heleboel problemen. Inzake burgerrechten zal de Brexit gevolgen hebben voor Belgen die in Groot-Brittannië wonen. Het is belangrijk dat hun pakket grondrechten in de toekomst niet in het gedrang komt. De Britse regering heeft de akkoorden die daarover gesloten waren voorlopig op de helling gezet. Het is dus aan ons om te controleren of de basisrechten van die mensen ook na de Brexit gerespecteerd worden.’

‘De ideale overeenkomst sluit elke vorm van sociale achteruitgang uit. Ik was enorm teleurgesteld toen de clausule daarover naar de niet-bindende politieke verklaringen verhuisde. De economische concurrentie mag niet ten koste gaan van de werknemers. Het zou jammer zijn als Groot-Brittannië en de Europese Unie hun werknemers in de toekomst tegen elkaar uit zouden spelen. We moeten op zoek naar gelijkaardige belangen en daar samen voor strijden. Als we ook maar een klein deel van die strijd kunnen winnen, zou dat niet slecht zijn.’

*Toen bovenstaand interview plaatsvond waren de Brexit-onderhandelingsgesprekken nog volop aan de gang. Op 24 december 2020 bereikten beide partijen een akkoord. Daarin krijgt de Europese visserijsector een overgangsfase tot midden 2026. In die periode mogen de vissers een kwart minder vis vangen in de Britse wateren. Nadien staan er voor de sector nieuwe onderhandelingen op de agenda.

Eurogezindheid onder de Europese bevolking is de afgelopen jaren verschillende keren gedaald en ook weer gestegen. Discussiepunten liepen breed uit elkaar van economische steun tot migratieakkoorden. Zo heeft het brexit-referendum eurosceptici, dat zijn burgers en politici die een kritische houding hebben tegenover de Europese Unie, opnieuw een stem gegeven. Maar hoe reageert de Europese Unie daarop en is het waar dat rijken altijd vallen? Rob Heirbaut geeft antwoord op de meest prangende vragen rond euroscepticisme.

"Ik kan me niet voorstellen dat morgen de Britse regering zou zeggen 'Wij ontzeggen jullie levensnoodzakelijke geneesmiddelen'." - Marc Botenga
"Er is een pakket grondrecht die je hebt als onderdaan van een lidstaat van de Europese Unie als je in een andere lidstaat van de Europese Unie gaat wonen of werken." - Marc Botenga

CASE 2 - GRENSCONTROLES TABAK & ALCOHOL

"Er zijn al concrete regels rond het inkopen van tabak en alcohol voor persoonlijk gebruik in het buitenland. Wat de naleving van die regels betreft, zijn er wel wat objectieve problemen. Het is een kwestie van opvolging. Regelgeving bestaat pas als het gecontroleerd wordt. Doe je dat niet, dan heb je er niets aan." - Marc Botenga

De Permanente Vertegenwoordiging verzette zich tegen de voorgestelde verstrenging van grenscontroles op privépersonen die in de buurlanden alcoholische dranken en tabakswaren inslaan. Het voorstel, onder meer gedragen door Frankrijk, moest inwoners ervan weerhouden de hoge accijnzen op die producten te omzeilen. De tegenstand veegde het voorstel uiteindelijk van tafel.

De huidige Europese richtlijn omvat indicatieve hoeveelheden. Wat persoonlijk gebruik betreft, mag je bijvoorbeeld maximaal 800 sigaretten of 90 liter bier over de grens meenemen. Het voorstel moest die limieten dwingend maken. In dat geval zouden particulieren in het bezit van een grotere hoeveelheid moeten aantonen dat ze de producten niet gaan verhandelen. De Permanente Vertegenwoordiging van België is tevreden dat die bewijslast uiteindelijk niet bij de consument terechtkomt.

Volgens Botenga remmen strengere grenscontroles de alcohol- en tabaksconsumptie niet af: ‘Perfecte controles kunnen niet uitsluiten dat er nog steeds veel rokers zullen sterven aan longkanker.’

De tegenstanders van het voorstel verzetten zich dan ook niet tegen maatregelen die de volksgezondheid ten goede komen. Zij zijn vooral tegen de verstrenging van grenscontroles op particulieren omdat dat een inperking van de interne markt en het vrije verkeer inhoudt.

Dat denkt ook Marc Botenga : ‘We moeten verder kijken dan de grenscontroles. De Europese Unie kan en moét een grotere rol spelen inzake preventie. We moeten meer inzetten op publieke gezondheidscampagnes die de vraag naar alcohol en tabak naar beneden halen. Tabaks- en alcoholproducenten richten zich via reclame vaak tot specifieke doelgroepen. Personen die daar erg gevoelig voor zijn, verdienen een betere bescherming.’

Dat betekent niet dat we straks alle sigaretten en alcoholische dranken gaan verbieden, zegt Botenga. ‘De aandacht hoort uit te gaan naar het toxische effect dat de overconsumptie van die producten teweegbrengt.’

"We moeten verder kijken dan de grenscontroles." - Marc Botenga

‘Het Europese beleid moet de volksgezondheid voorop stellen. De winst die die producten genereert, mag niet langer primeren. Dat bekom je door zowel op nationaal als op Europees niveau de invloed van de tabaks- en alcohollobby aan banden te leggen. We moeten de macht van multinationals zoals Marlboro en AB Inbev inperken. Als dat niet gebeurt, zal er altijd wel ergens iemand voor een amendement stemmen dat een achterpoortje openlaat.

Voorts moeten we de aandacht richten op de illegale drugtrafiek over de grenzen heen. Zo zijn er heel wat problemen in de haven van Antwerpen. Die problematiek is van een grotere orde dan iemand die zijn broek volpropt met sigaretten, zoals je soms in de films ziet. We hebben het hier over containers vol illegale middelen zoals cocaïne. Ook in deze gaat het vooral om de naleving van de regels. Je mag nog over een heel goede en strikte regelgeving beschikken. Als je ze niet controleert, schiet je niets op.’

CASE 3 - Plastic pollutie

"Je moet niet alleen Europees, maar ook op lokaal niveau werken." - Hilde Vautmans

Plastic vervuiling: ‘We gaan kinderen gebruiken om hun ouders op te voeden’

De stem van de Permanente Vertegenwoordiging zorgde ervoor dat België en Nederland grote voortrekkers waren in de onderhandelingen voor een beter klimaatbeleid. Onder andere bij het verbod op wegwerpplastic, het verbod op kunststoffen waar een alternatief voor bestaat, en de Green Deal speelde de PV een belangrijke rol. Hun ambitieuze voorstellen zullen binnenkort ook voelbaar zijn op het volledige Europese grondgebied: vanaf 1 januari 2021 geldt een verbod op wegwerpplastic.

Lid van het Europese Parlement (MEP) Vautmans: ‘Plastic vervuiling kreeg de jongste jaren in het Europees Parlement veel aandacht, en daarom is er ook hard rond gewerkt. Als Europa presenteerden we ons als voortrekker om de wegwerpplastics te verbieden. Het is nu aan de industrieën om alternatieven te vinden, en aan de lidstaten om bijkomende maatregelen te nemen.’

Behalve het verbod op plastic is er ook de Green Deal die van Europa het eerste klimaatneutrale continent moet maken. De Europese Commissie zal die voorschriften ontwikkelen. Ze buigt zich onder andere over de hervorming van de afvalwetgeving, en het op een economische haalbare wijze recyclen of hergebruiken van alle verpakkingen die op de Europese markt verschijnen. Om een idee te geven: momenteel wordt minder dan 30% van 26 miljoen ton plastic gerecycled.

MEP Vautmans: ‘Als eerste volledig klimaatneutraal worden is een ambitieuze doelstelling en de industrie zal moeten volgen. De consument zal dit met zijn koopgedrag ook grotendeels mee bepalen. Kijk naar het aantal elektrische auto’s: toen ik pas mijn rijbewijs had bestond zoiets niet. Kijk naar de zonnepanelen op de daken: je ziet geen nieuwbouw meer zonder.

Je voelt dat het consumentengedrag de industrie duwt naar de juiste richting, samen met de wetgeving die deze dingen mogelijk maakt. Dat zal de industrie helpen om sneller om te schakelen.’

Daarom zal er binnenkort een bewustwordingscampagne starten om welbewust te kopen. Ook komen er nieuwe etiqueringsvoorschriften voor producten die moeilijk recyclebaar zijn (vochtige doekjes, tampons en maandverband). Tegen 2025 moet minstens 77 procent van drankflessen apart worden ingezameld, in 2029 moet dat 90 procent zijn.

Klimaat staat duidelijk hoog op de agenda. Ook de jongerenbeweging van afgelopen jaren creëerde extra aandacht rond klimaatwetgeving en de strijd tegen vervuiling, zegt Vautmans. ‘Die marsen drukten onze neus op de feiten.’

MEP Vautmans: ‘Je moet niet alleen Europees, maar ook op lokaal niveau werken. Ik laat bijvoorbeeld jaarlijks jongeren in mijn stad zwerfvuil verzamelen om kunstwerken te maken met plastic flessen. Zelfs met kleuters kan je zwerfvuil gaan rapen. Mijn kinderen zullen bijvoorbeeld nooit een fles weggooien omdat ze zelf jaarlijks zwerfvuil gaan verzamelen.

Je gaat kinderen gebruiken om ouders op te voeden. Als zij tegen hun papa zeggen dat ze plastic niet zomaar mogen weggooien, dan zal hij dat ook niet meer doen. Zo denk ik dat die Europese wetgeving tot bij de burgers geraakt en zal worden omgezet.’

"Ik denk dat we als Europa daar voortrekker in zijn geweest, om de single-use plastics te verbieden." - Hilde Vautmans

Door: Junae Andries, Jolien Engelen, Seppe Frans, Lauren Nikolakopoulos, Baptiste Painblanc, Kendra Jewell Rogers, Lotte Sneyders, Adriaan Van Donink, Belén Zarate Garay