Loading

Ο Μυκηναϊκός κόσμος

Κοινωνική, πολιτική και οικονομική οργάνωση

Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός

  • Αναπτύχθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1100 π.Χ.)
  • Ήταν ο πρώτος μεγάλος ελληνικός πολιτισμός.
  • Την ονομασία του επινόησαν οι αρχαιολόγοι από το σημαντικότερο κέντρο της εποχής, τις Μυκήνες.

Η περίοδος των βασιλικών τάφων (1600-1450 π.Χ.)

  • Η δημιουργία πλούσιων βασιλικών τάφων θεωρείται το σημείο έναρξης του μυκηναϊκού πολιτισμού.
  • Τους τάφους αυτούς έφερε στο φως με τις ανασκαφές του ο Ερρίκος Σλήμαν.
  • Οι βασιλικοί τάφοι χρονολογούνται μεταξύ του 1600 και 1450 π.Χ.

Η περίοδος των ανακτόρων (1400-1200 π.Χ.)

  • Από την περίοδο των βασιλικών τάφων δεν έχουν διατηρηθεί ανάκτορα (πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να υπήρχαν αλλά μπορεί και όχι).
  • Τα πρώτα βεβαιωμένα ανακτορικά συγκροτήματα στη μυκηναϊκή Ελλάδα φαίνεται πως κτίζονται σχεδόν ταυτόχρονα γύρω στο 1400 π.Χ.
  • Μυκηναϊκά ανάκτορα ήρθαν στο φως κυρίως από τις ανασκαφές στις Μυκήνες, την Τίρυνθα, την Πύλο και τη Θήβα.
  • Μετά το 1200 π.Χ. τα ανάκτορα καταστρέφονται ή παρακμάζουν.
  • Τα ανάκτορα ήταν χτισμένα συνήθως στην κορυφή οχυρωμένων ακροπόλεων.
  • Ήταν διοικητικά κέντρα των διαφόρων επικρατειών στις οποίες είχε χωριστεί η μυκηναϊκή Ελλάδα.
  • Το κέντρο φαίνεται ότι ήταν η Πελοπόννησος και ιδιαίτερα η Αργολίδα.

Οι επιρροές από την Κρήτη

  • Ο μυκηναϊκός πολιτισμός δέχθηκε ευεργετική ώθηση από τον πολιτισμό της μινωικής Κρήτης.
  • Μυκηναίοι και Μινωίτες έχουν στενούς δεσμούς ήδη από τον 17ο αιώνα π.Χ.
  • Υιοθέτησαν από αυτούς και αφομοίωσαν με γόνιμο τρόπο πολλά στοιχεία του πολιτισμού τους, χωρίς όμως να χάσουν τη δική τους ταυτότητα.
  • Από τους Μινωίτες δανείστηκαν οι Μυκηναίοι ποικίλα τεχνολογικά επιτεύγματα, μορφές τέχνης και την ιδέα της γραφής.

Μνημειακή αρχιτεκτονική

  • Οι Μυκηναίοι έχτισαν μεγάλα οικοδομήματα όπως είναι οι κυκλώπειες οχυρώσεις των ακροπόλεων και οι εντυπωσιακοί θολωτοί τάφοι.

Οικονομία

  • Οι Μυκηναίοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
  • Παράλληλα, από πολύ νωρίς, και με ρυθμιστικό παράγοντα τα ανάκτορα, αναπτύχθηκαν διάφοροι βιοτεχνικοί κλάδοι.
  • Η ελεφαντουργία (μικρογλυπτική κατεργασία οστών και χαυλιοδόντων ελέφαντα), η λιθοτεχνία, η μεταλλουργία είναι μερικοί από τους τομείς στους οποίους διακρίθηκαν οι Μυκηναίοι.
  • Ωστόσο, το μεγαλείο και η ακτινοβολία του μυκηναϊκού κόσμου οφείλονται κυρίως στην ανάπτυξη της ναυτιλίας και του εμπορίου.
  • Ιδιαίτερα από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ., οπότε οι Μυκηναίοι, όπως υποστηρίζεται, κατέλαβαν την Κνωσό, το ελληνικό μυκηναϊκό στοιχείο δεσπόζει βαθμιαία στη θάλασσα και εξαπλώνεται στη Μεσόγειο.
  • Μια τέτοια θαλάσσια εξάπλωση δε θα έγινε πάντα με ειρηνικό τρόπο.
  • Ο Τρωικός πόλεμος απηχεί υπερπόντιες πολεμικές επιχειρήσεις της εποχής.

Κοινά στοιχεία του Μυκηναϊκού κόσμου

  • Ως πρώτα και ισχυρότερα θα πρέπει να θεωρήσουμε την κοινή γλώσσα (Γραμμική γραφή Β).
  • Επίσης κοινό στοιχείο ήταν η θρησκεία και οι μεταθανάτιες δοξασίες, όπως τις ανιχνεύουμε μέσα από τα έθιμα και τις πρακτικές ταφής.
  • Ένα πρόσθετο συνεκτικό στοιχείο αποτελούσε η ομοιομορφία στην κοινωνικοπολιτική οργάνωση και τους θεσμούς.
  • Όλα αυτά τα στοιχεία συνθέτουν έναν ενιαίο πολιτισμό, τον πολιτισμό της μυκηναϊκής κοινής.

Η μυκηναϊκή κοινωνία

  • Στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας βρίσκεται ο άναξ.
  • Αυτός, μαζί με την οικογένειά του, κατοικούσε στο ανάκτορο, το κέντρο εξουσίας της κάθε επικράτειας.
  • Ακολουθούσαν στην ιεραρχία οι διάφοροι αυλικοί και το ιερατείο.
  • Οι κάτοικοι της κάθε περιοχής αποτελούσαν τους δήμους.
  • Οι δήμοι ήταν πολυάριθμοι, οργανωμένοι σε χωριά, γύρω από το διοικητικό κέντρο, το ανάκτορο.
  • Εκτός από τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους υπήρχαν και πολλοί εξειδικευμένοι τεχνίτες.
  • Στην κατώτερη κοινωνική βαθμίδα βρίσκονται οι δούλοι.

Η Γραμμική γραφή Β

  • Οι πρώτες επιγραφές γραμμένες σε Γραμμική γραφή Β χρονολογούνται μετά το 1400 π.Χ.
  • Το γεγονός ότι οι επιγραφές αυτές χρονολογούνται μετά την πιθανή κατάληψη της Κρήτης από τους Μυκηναίους, δείχνει ότι μάλλον επηρεάστηκαν από τη Μινωική γραφή και ίσως η Γραμμική γραφή Β είναι εξελιγμένη και τελειοποιημένη μορφή της Γραμμικής γραφής Α.
  • Το 1952 οι Βρετανοί Μάικλ Βέντρις και Τζον Τσάντγουικ αποκρυπτογράφησαν τη γραφή των πινακίδων, τη Γραμμική Β.
  • Τότε διαπιστώθηκε ότι η γλώσσα των πινακίδων ήταν ελληνική.
  • Αρχικά επιγραφές βρέθηκαν στη μεσσηνιακή Πύλο και νεότερες ανασκαφές έφεραν στο φως πινακίδες στη Θήβα, στις Μυκήνες, στην Τίρυνθα και στα Χανιά.
  • Η γραφή των πινακίδων είναι συλλαβική, δηλαδή κάθε σύμβολο αποδίδει μια συλλαβή (πα, τα, ρο, μα, τι).
  • Το ίδιο συμβαίνει και με τη Γραμμική γραφή Α της Κρήτης, η οποία ακόμη δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
  • Η γνώση της γραφής στα μυκηναϊκά χρόνια ήταν προνόμιο μιας ομάδας εξειδικευμένων γραφέων που εργάζονταν στα γραφεία των ανακτορικών κέντρων. Και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος για την εξαφάνιση της γραφής μετά την πτώση των ανακτόρων, γύρω στα 1200.

Η προέλευση της Γραμμικής γραφής Β αποτέλεσε αντικείμενο πολλών συζητήσεων. Διαμορφώνονται δύο αντίθετες απόψεις:

  1. Είτε η Γραμμική Β γεννήθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα και μεταφέρθηκε στην Κρήτη.
  2. Είτε προήλθε από τη Γραμμική Α στην Κρήτη και αργότερα πέρασε στην Ελλάδα.

Στα κείμενα των πινακίδων με Γραμμική γραφή Β καταγράφονται:

  • Διάφορες εμπορικές-οικονομικές δραστηριότητες των ανακτόρων που αφορούν κυρίως τη διακίνηση γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων.
  • Έμμεσα, όμως, τα ίδια αυτά κείμενα μας δίνουν πληροφορίες για τη διοικητική οργάνωση και τη θρησκευτική ζωή του μυκηναϊκού κόσμου.

Η εξάπλωση του μυκηναϊκού κόσμου

  • Μετά την κυριαρχία τους στην Κρήτη (1450 π.Χ.), οι Μυκηναίοι γίνονται θαλασσοκράτορες.
  • Σε ολόκληρο τον χώρο του Αιγαίου και στα μικρασιατικά παράλια ιδρύουν αποικίες και εμπορικούς σταθμούς.
  • Παράλληλα, για την αναζήτηση πρώτων υλών και αγορών ταξιδεύουν μέχρι την Εγγύς Ανατολή, τη νότια Ιταλία, τη Σικελία, την Ισπανία και φαίνεται να έχουν σποραδικές επαφές με την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
  • Αποικίζουν συστηματικά την Κύπρο και έρχονται σε επαφή με το κράτος των Χετταίων.
  • Τα αρχεία των Χετταίων ονομάζουν τους Μυκηναίους Αχιγιάβα (Αχαιούς) και τονίζουν ότι το βασίλειό τους είναι υπολογίσιμη ναυτική δύναμη.
Πηγή εικόνας: https://portobuffalo.blogspot.com/2017/11/blog-post.html 

Η κατάρρευση του μυκηναϊκού κόσμου

Περίπου το 1200 π.Χ. παρατηρείται μια αιφνίδια κάμψη της μυκηναϊκής ισχύος.

  • Ανάκτορα, ακροπόλεις και οικισμοί καταστρέφονται.
  • Η Γραμμική γραφή Β εξαφανίζεται.
  • Τα ελληνικά δε θα εμφανισθούν ως γραφή παρά τον 8ο αιώνα π.Χ.

Δε γνωρίζουμε με ακρίβεια τους λόγους που προκάλεσαν αυτή την καταστροφή.

  1. Άλλοι επιστήμονες την αποδίδουν σε μετακίνηση νέων ελληνικών φύλων (κάθοδος των Δωριέων).
  2. Άλλοι σε εσωτερικές αναταραχές.
  3. Άλλοι, στην τρομακτική αναστάτωση που επικρατεί αυτή την περίοδο στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, με την πτώση του κράτους των Χετταίων και με τις επιθέσεις των λεγόμενων «λαών της θάλασσας» εναντίον της Αιγύπτου. Η αναστάτωση αυτή είχε ως συνέπεια την πτώση του μυκηναϊκού εμπορίου και τη σταδιακή παρακμή των μυκηναϊκών ανακτόρων εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.
  4. Μάλλον, όμως, η πτώση της μυκηναϊκής δύναμης οφείλεται σε ένα συνδυασμό και των τριών λόγων.

Ο μυκηναϊκός πολιτισμός έχασε την ισχύ του, δεν κατέρρευσε όμως τελειωτικά. Πολλά στοιχεία του θα επιβιώσουν και θα μεταλαμπαδευθούν στην επόμενη φάση του ελληνικού πολιτισμού.

Created By
Athina Komninou
Appreciate