Loading

Schaarbeek: de overbevolking aanpakken Politieke analyse door Sara de sloover © BRUZZ

Door Sara De Sloover

Illustraties: Jurgen Walschot

Schaarbeeks burgemeester Bernard Clerfayt. (© Bart Dewaele)

Schaarbeek als het nieuwe Sint-Gillis? Je hoort de vergelijking steeds vaker. Verrassend genoeg ook van burgemeester Bernard Clerfayt (Défi), die zijn thuishaven beschrijft als “een arme gemeente met veel problemen, maar met een prachtig patrimonium en een geweldige dynamiek”.

Ooit een hellhole, waar gewiekste pioniers voor een prikje prachtige art-nouveauwoningen konden kopen, is het imago van de tweede grootste gemeente van het gewest de laatste paar jaar sterk verbeterd. “Na zeventien jaar aan het roer zijn de eerste tekenen van de kentering eindelijk te zien,” zegt Clerfayt. “Mensen zijn steeds trotser om hier te wonen.”

Schaarbeek: "Mensen zijn steeds trotser om hier te wonen." © Ivan Put

Dat hoort hij van zijn inwoners op wijkfeesten en rommelmarkten, in het Josaphatpark, en op de avondmarkt aan het Ardense Jagersplein, waar hij regelmatig wordt gespot. De burgemeester geeft grif toe dat het lange tijd anders was. “Tot nu toe belandden mensen hier per ongeluk, omdat ze niet genoeg geld hebben om in Sint-Pieters-Woluwe of in Ukkel iets te kopen en ze zich hier een mooi huis kunnen veroorloven. Maar nu valt de goede sfeer hen ook op.”

Het Josaphatpark (© Wikimedia) en Bernard Clerfayt (© Saskia Vanderstichele)

Rondom het geliefde Josaphatpark werden de nieuwe buurtcafés 1030 en Copain het afgelopen jaar al snel razend populair. In het voormalige tramdepot zit nu een biomarkt. Een fietshandel opende de deuren, net zoals een paar artisanale bakkers, en een gespecialiseerde bierbar. Om de revival te ondersteunen, zette Schaarbeek een resem zomeractiviteiten in het ‘Park to Be’ op, en zocht het nieuwe uitbaters voor de guinguette in het park.

Ook de oppositie erkent de positieve tendens. “Het is de eerste keer dat er een nieuwe instroom is van Nederlands- en Franstalige middenklassengezinnen in Schaarbeek, en die mensen moeten we absoluut hier houden,” klinkt het bijvoorbeeld bij gemeenteraadslid Georges Verzin (MR).

Meesurfend op die golf lijkt de populaire Clerfayt incontournable bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen. Hij is onafgebroken aan de macht sinds 2000, maar wil daar graag nog eens zes jaar bijdoen. “Ik ben nog maar 55, en we moeten allemaal minstens werken tot 68 jaar. Wat zou ik anders doen dan datgene wat ik toch niet zo slecht doe?”

Bovendien geven zijn grootste concurrenten verstek in 2018. Voormalig federaal vicepremier Isabelle Durant (Ecolo) vertrok naar Genève voor een toppositie bij de VN-handelsorganisatie. Brussels PS-voorzitster en oud-minister Laurette Onkelinx verhuisde voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 nog speciaal naar Schaarbeek, maar heeft dit keer de handdoek in de ring gegooid. Een jaar voor de verkiezingen is de partij er nog niet uit over wie haar gaat opvolgen.

Het CDH kan niet meer rekenen op stemmenkanon Mahinur Özdemir, die bij de vorige verkiezingen nog in de running was voor een schepenambt. Het eerste gesluierde parlementslid in de Europese Unie verkoos haar hoofddoek boven het pluche, en werd een paar jaar later uit de partij gezet omdat ze de Armeense genocide weigert te erkennen. Het is nog de vraag of het onafhankelijke gemeenteraadslid voor de komende verkiezingen bij PS of PTB-PVDA zal aansluiten.

Levensgrote kans dus dat Bernard Clerfayt ook na 2018 Schaarbeekse lintjes blijft doorknippen. De PS lijkt een communicatiestop te hebben ingelast, maar SP.A, MR, CDH, Open VLD, Groen en Ecolo staan nog net niet te popelen om met de burgemeester te overleggen over een coalitie. Dat de burgemeester met de onverzettelijke PVDA-vertegenwoordiger Axel Bernard (en zijn eventuele toekomstige collega’s) zou willen samenwerken, lijkt hoogst onwaarschijnlijk: de anders ijzig kalme Clerfayt kan tijdens gemeenteraden vaak moeilijk verbergen hoezeer hij zich ergert aan diens ‘populisme’.

Het mag dan de goede kant uitgaan met Schaarbeek, voor oppositiepartij SP.A zet het gemeentebestuur de middelen vooral in de middenklassewijken in. “Er zijn twee soorten Schaarbeek,” zegt Emine Altuntas, die voor de SP.A de lijst zal trekken, liefst in kartel met de PS. “Het ‘leuke’ hoog-Schaarbeek en het veel armere laag-Schaarbeek. Er is een discrepantie tussen de leuke buurten en de wijken waar de problemen niet opgelost raken.”

Huishoudens uit de buurt van het Josaphatpark en het Plaskyplein verdienen met een jaarlijks inkomen van ongeveer 28.000 euro bijna een derde meer dan de inwoners van de Brabantwijk of rondom de Haachtsesteenweg. Met bevolkingsdichtheden tot 26.000 inwoners per vierkante kilometer behoren die laatste wijken bovendien tot de dichtst bevolkte van het gewest. Jongeren hangen meer rond op straat, omdat ze vaak in piepkleine appartementen wonen. De overbevolking leidt er tot allerlei overlast, zoals lawaai, drugshandel en zwerfvuil.

Voetpadparkeren

Tussen 2005 en 2015 steeg de Schaarbeekse bevolking met 19 procent, en dan voornamelijk in die armere wijken. Burgemeester Clerfayt ziet de demografische boom als de grootste uitdaging voor zijn beleid, waar allerlei andere problemen uit voortvloeien. Veel huizen zijn opgedeeld in (te) kleine studio’s, waarin soms hele gezinnen samenhokken in miserabele omstandigheden. Zoals afgesproken in het meerderheidsakkoord is daarom een jaar geleden een dienst opgericht die de huisjesmelkerij in de volkswijken aanpakt.

Maar de huisjesmelkers kunnen woekerprijzen vragen omdat ze inspelen op een nood naar betaalbare huisvesting. Het aantal sociale woningen ligt met vier op de honderd huishoudens immers veel lager dan het gewestelijke gemiddelde van zeven. Alleen Elsene doet nog slechter. In 2011 wachtte een op de tien Schaarbeekse gezinnen op een sociale woning, en die wachtlijsten zijn alleen maar aangegroeid. Bij een verwoestende brand in een sociaal woonblok in de Fernand Séverinstraat stierf in januari van dit jaar een hoogzwangere vrouw en raakten twee van haar kinderen zwaar verbrand. De vuurzee legde de belabberde staat bloot van de bestaande sociale woningen, die vaak nog uit het begin van de 20e eeuw dateren.

Hinderlijk parkeren zou volgens het meerderheidsakkoord worden aangepakt, maar er is bijzonder weinig van te merken.

Een ander gevolg van de bevolkingstoename is het parkeerprobleem: hoe meer mensen, hoe meer auto’s. Vanwege het gebrek aan legale parkeerplaatsen zijn auto’s op zebrapaden, trottoirs, ongebruikte werfterreinen of zelfs de toegang van eenrichtingsstraatjes in Schaarbeek dagelijkse kost. Hinderlijk parkeren zou volgens het meerderheidsakkoord worden aangepakt, maar er is bijzonder weinig van te merken. Straatracen, door rood rijden en in dubbele file op de trambaan staan om ‘even’ iets te kopen: Schaarbekenaars kijken er niet meer van op. “Door de terreurdreiging wordt de politie heel vaak ingezet voor evenementen, waardoor er weinig tijd blijft voor verkeershandhaving of foutparkeerders beboeten,” erkent Clerfayt.

De gemeente onderhandelt met twee bedrijven over een ondergrondse parking onder het Lehonplein, maar de burgemeester maakt duidelijk dat dat geen zaligmakende oplossing is. “Zo’n parking kost 8 miljoen euro, en levert amper tweehonderd plaatsen op, terwijl er duizenden auto’s zijn bijgekomen. Bovendien zullen gebruikers meer moeten betalen voor een parkeerplaats.” Daarmee raakt hij de kern van het probleem aan. “De parkeerkaarten in Schaarbeek zijn met 28 euro per jaar de duurste in het gewest, maar dat is nog altijd maar een schijntje.” Wat hem bij een van zijn stokpaardjes brengt: “Ik zou de tarieven gerust willen verhogen, maar dan wel op voorwaarde dat Schaarbeek beter wordt bediend door het openbaar vervoer.” De tramlijnen in de gemeente zitten tijdens de spits inderdaad barstensvol.

Meer inwoners betekent ook meer kinderen. Ruim een kwart van de bevolking is jonger dan 18 jaar, en Schaarbeek is daarmee de tweede jongste gemeente van het land. Dat leidt zowel aan Frans- als Nederlandstalige kant tot grote schooltekorten. Zo groot is de wanhoop dat burgemeester Clerfayt onlangs zelfs een aanvraag kreeg van een kleine vzw om een school te mogen bouwen in het Josaphatpark.

Wat kinderopvang betreft is de situatie niet veel beter. “Schaarbeek is de enige gemeente die de afgelopen twaalf jaar elk jaar een nieuw kinderdagverblijf heeft geopend,” zegt de burgemeester. “Het blijft een druppel op een hete plaat. Schaarbeekse crèches hebben maar plaats voor één op de vier peuters, terwijl het gewestelijk gemiddelde 33 procent is.” In Vlaanderen is het uitgangspunt zelfs één opvangplaats voor een op de twee kinderen.

Bouwwerven

Belangrijk in de komende legislatuur, ook voor het hele gewest, zijn tot slot alle enorme bouwwerven die in Schaarbeek op stapel staan. Op de site van de openbare omroepen VRT en RTBF wordt een Mediapark neergepoot, met mediabedrijven en drieduizend woningen. De Reyerslaan wordt omgevormd tot een stadsboulevard. Op de site van het voormalige rangeerterrein Josaphat komt een nieuwe wijk van zo’n 1.700 woningen. De geplande heraanleg van de Louis Bertrandlaan, volgens Clerfayt “de Champs Elysées van Schaarbeek”, werd noodgedwongen uitgesteld na een negatief advies van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen. Schaarbeek heeft de bescherming van de laan aangevraagd, en de eerste spade gaat ten vroegste midden 2018 in de grond.

Gaat Clerfayt al die nieuwe uitdagingen aan met dezelfde ploeg? De burgemeester, die ook Brussels parlementslid is, laat nog niet in zijn kaarten kijken. “Ik wil het komende jaar nog veel verwezenlijken met deze groep. Maar ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat ik vind dat de ploeg goed samenwerkt en de sfeer voortreffelijk is. We delen dezelfde visie.” Veel opener is hij over zijn prioriteiten: die liggen in Schaarbeek, en niet in het Brussels parlement. Vanaf 2019 is de combinatie die hij nu maakt immers verboden. “Burgemeester zijn is veel plezanter.”

ADELHEID BYTTEBIER, NEDERLANDSTALIGE SCHEPEN

Adelheid Byttebier (Groen) is een dubbel buitenbeentje in het Schaarbeekse schepencollege. De enige vrouw met tien mannelijke collega’s, en de enige Nederlandstalige – al beheerst burgemeester Clerfayt de taal voortreffelijk. De portefeuilles Nederlandstalige Cultuur en Onderwijs, en Gelijkheid tussen Mannen en Vrouwen kwamen zo als vanzelf bij haar terecht. Byttebier (53) scoorde in 2012 vanop de vijfde plek het op een na hoogste aantal voorkeursstemmen voor Ecolo-Groen, na lijsttrekster Isabelle Durant. Geen wonder dat Groen haar in 2018 opnieuw als boegbeeld uitspeelt, samen met parlementslid Arnaud Verstraete.

Gelijke kansen zijn duidelijk een passie voor de schepen, die ooit Vlaams minister in de materie was. Ze pakt graag uit met het feit dat het Schaarbeekse Huis van de Vrouw onder haar bewind dubbel zoveel bezoekers trekt. Dat Huis organiseert jaarlijks een Mannenmars en heeft sinds kort een feministisch café. In september ging in Schaarbeek ook de eerste gendermanager van het gewest aan de slag.

De Nederlandstalige bevoegdheden komen daardoor wat meer in de schaduw te staan. Byttebier kan sowieso bogen op een uitstekende cultuurdienst en bibliotheek. Die leveren prima werk met initiatieven als de reuzenpicknick met circusacts Boem Patat Josaphat, auteursfestival Slow Book of concertenreeks Schaarbeek Laat.

Onderwijs

Een niet te onderschatten verwezenlijking is de tweede Nederlandstalige gemeentelijke basisschool Paviljoen, die in september 2018 de deuren opent. Het aantal Nederlandstaligen in gemeentescholen klimt daarmee van 120 in 2012 naar 380 in 2018.

Toen in juni de eerste lichting afzwaaide bij de andere school, werden voor het eerst in 35 jaar tijd weer Nederlandstalige kinderen op het gemeentehuis ontvangen. Daarmee trok Schaarbeek definitief een streep onder het tijdperk van Roger Nols, de Vlaminghatende burgemeester die het Nederlandstalige onderwijs afschafte.

Voor Bernadette Vriamont, gemeenteraadslid voor oppositiepartij SP.A, is Byttebier echter in zelfgenoegzaamheid vervallen. “Schaarbeek is de gemeente met het grootste aantal weigeringen in het Nederlandstalige onderwijs, de tekorten blijven groot. Nu de tweede school op de rails staat, zou Byttebier al plannen moeten maken voor een derde.”

Klik op de Schaarbeekse identikit-animatievideo van BRUZZ tv hierboven.

Credits:

In oktober 2018 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. BRUZZ brengt met de Ronde van Brussel tweewekelijks een politieke analyse van de 19 Brusselse gemeenten. Op 4 oktober 2017 is het de beurt aan Schaarbeek.

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.