Adroddiad Blynyddol WHELF 2015-16 Fforwm Llyfrgelloedd Addysg Uwch Cymru

Cyflwyniad y Cadeirydd

Wrth imi gychwyn fy ail flwyddyn yn Gadeirydd WHELF, edrychaf yn ôl ar flwyddyn o gyflawniadau gwych a dathlu i bob un ohonom. Gweithredwyd y System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir (LMS) ddwyieithog gan holl lyfrgelloedd Addysg Uwch Cymru (HE), Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru a llyfrgelloedd GIG Cymru. System rheoli llyfrgelloedd yw’r dechnoleg sy’n galluogi llyfrgelloedd prifysgolion ac eraill i brynu, catalogio, benthyca ac arddangos eu daliadau.

Fel consortiwm, cyflwynasom systemau Alma a Primo, a farchnatwyd gan Ex-Libris ar draws aelod sefydliadau yn ystod rhaglen dair blynedd. Digwyddodd rhan olaf y gweithredu ym Mhrifysgolion Bangor a Glyndŵr yn ystod yr haf eleni. Bu’r prosiect cyfan yn gamp ryfeddol sy’n arddangos yn glir yr ymddiriedaeth, yr ymrwymiad, y weledigaeth a chryfder y cydweithio yn WHELF. Bydd myfyrwyr yn elwa’n fawr o’r system lyfrgelloedd newydd hon sy’n cynnig mynediad rhwyddach at adnoddau ar gyfer addysgu, dysgu ac ymchwil.

Cynhaliwyd digwyddiad rhagorol ar Ddathlu Llyfrgelloedd yn Cydweithio yn y Senedd yng Nghaerdydd ar Fedi’r 22ain lle y buom oll yn dathlu cwblhau gweithredu System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir WHELF a dechrau cyflwyno’r system llyfrgelloedd cyhoeddus yng Nghymru. Roedd y digwyddiad dan nawdd y Gweinidog Sgiliau a Gwyddoniaeth Julie James, a ddywedodd “Rwyf yn falch iawn o allu dathlu eich cydweithio a’ch gwaith blaengar yn llyfrgelloedd Cymru ac rwyf yn falch fod Llywodraeth Cymru wedi cefnogi’r ddau brosiect partneriaeth yma. Mae llyfrgelloedd Cymru ar flaen y gad yn gweithio ar y cyd i ddarparu gwell gwasanaeth i bawb sy’n eu defnyddio. Bydd y systemau system rheolaeth llyfrgelloedd a rennir newydd hefyd yn cynnig manteision o bwys i bawb sy’n aelodau o lyfrgelloedd yng Nghymru”.

O’r chwith i’r dde: Julie James, Gweinidog Sgiliau & Gwyddoniaeth; Sue Hodges Cyfarwyddydd Llyfrgelloedd & Archifau Prifysgol Bangor a chadeirydd WHELF; Mandy Powell, Pennaeth CILIP Cymru, a Hywel James, Prif Lyfrgellydd Gwasanaeth Llyfrgelloedd Gwynedd [Ffotograff: Michael Hall.]

Hoffwn ddiolch hefyd i Brifysgol Caerdydd am oruchwylio’r prosiect a’r broses dendro. Hoffwn ddiolch yn arbennig i Gareth Owen, y Rheolwr Rhaglen System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir ar gyfer WHELF am ei holl waith caled yn sicrhau y cafodd y gweithredu ar draws yr aelod sefydliadau ei wneud o fewn y cyfnod a fwriadwyd a bod carfanau blaenorol yn dysgu o’r broses ac yn cynorthwyo carfanau diweddarach. Mae’r Rheolwyr Prosiect a’r holl staff perthnasol ymhob sefydliad yn haeddu clod mawr am eu holl waith caled yn sicrhau y cafodd y system a’r prosesau dan sylw eu gweithredu mewn pryd. Mae llawer eto i’w wneud o hyd i fanteisio ar yr holl fuddion posib y gall y system newydd eu cynnig ac edrychwn ymlaen at y datblygiadau hynny.

Diolchwn hefyd i JISC a MALD am ein cefnogi ac am weithio gyda ni ar y prosiect hwn ac am y gwaith rhagorol a wneir trwy Brosiect Gwireddu Manteision JISC sy’n mesur llwyddiant y prosiect o ran data meintiol ac ansoddol.

Bu eleni yn flwyddyn o newid ac rydym wedi diwygio Cynllun Gweithredu, Strategaeth a Chyfansoddiad WHELF i adlewyrchu newidiadau ym mentrau REF, Mynediad Agored, Llythrennedd Digidol a Chyflogadwyedd. Erbyn hyn mae gennym linyn “Ymgysylltu” newydd yn ogystal â’r llinynnau ar gyfer “Casgliadau ac Ymchwil” dan arweiniad Janet Peters a “Cydweithio” dan arweiniad Mark Hughes. Cafwyd newidiadau hefyd yn ein haelodaeth ac fe hoffwn estyn croeso cynnes i Amgueddfa Genedlaethol Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru a ymunodd â ni eleni.

Danfonaf fy niolchiadau personol i Emma Adamson Is Gadeirydd, ein Trysorydd Julie Hart a’n Swyddog Datblygu gwych Rachael Whitfield. Bydd y tudalennau dilynol hefyd yn amlygu llawer o’r gweithgareddau y bu WHELF ynghlwm wrthynt trwy gydol y flwyddyn a gobeithiaf y mwynhewch ddarllen yr adroddiad hwn.

Sue Hodges, Cadeirydd WHELF, Cyfarwyddwr Llyfrgelloedd ac Archifau Prifysgol Bangor

Y Flwyddyn yn Gryno

Roeddem yn falch iawn o groesawu dwy lyfrgell newydd yn aelodau o WHELF eleni; ymunodd Amgueddfa Cymru ym mis Chwefror 2016 ac ymunodd Cyfoeth Naturiol Cymru ym mis Gorffennaf 2016. Y Cynrychiolwyr WHELF o’r sefydliadau hyn yw Kristine Chapman a Tegid Rhys Williams yn y drefn honno, ac edrychwn ymlaen at y cyfleoedd cydweithredu y bydd hyn yn eu cynnig i WHELF wrth weithio ar feysydd o ddiddordeb cyffredin. Mae’r broses o uno Prifysgol Cymru gyda Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (PCYDDS) yn tynnu at ei therfyn, ac o’r herwydd rhoddodd Prifysgol Cymru y gorau i fod yn aelod annibynnol o WHELF.

© Hawlfraint: Amgueddfa Cymru
Llyfrgell Maes y Ffynnon, Bangor, Cyfoeth Naturiol Cymru

Roeddem yn falch o groesawu nifer o westeion i gyfarfodydd WHELF yn ystod 2015-16. Bu’r Rheolwr Rhaglen ar gyfer System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir WHELF, Gareth Owen yn fynychwr hanfodol fel rhan o gyfarfodydd Grŵp Llywio System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir WHELF, a chawsom gyfle hefyd i groesawu Tracey Stanley (Dirprwy Lyfrgellydd a Chyfarwyddydd Cynorthwyol, Prifysgol Caerdydd) i’r un perwyl i gyfarfod Hydref 2015 yng Ngregynog. Yn ein cyfarfod fideo ym mis Chwefror 2016 croesawyd Sian Williams (Cyd Gadeirydd grŵp Archifau & Chasgliadau Arbennig WHELF & Llyfrgellydd, Llyfrgell Glowyr De Cymru) a Kathryn Monk (Prif Gynghorydd Gwyddonol, Cyfoeth Naturiol Cymru). Mynychodd Alyson Tyler, Uwch Gynghorydd Datblygu Llyfrgelloedd yn Is-adran Amgueddfeydd Archifau a Llyfrgelloedd (MALD) Llywodraeth Cymru ein cyfarfod yn Llyfrgell Gladstone ym mis Mai 2016 ynghyd â Tom Mowlam, Cyfarwyddwr Gweithrediadau yn Ubiquity Press. Roeddem hefyd yn falch o groesawu Aimee Jones (Llyfrgellydd Campws, Prifysgol Metropolitan Caerdydd) a Manon Foster Evans (Casgliadau Cyhoeddedig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru) a fynychodd gyfarfodydd ar ran eu Cynrychiolydd WHELF penodedig.

Sefydlodd WHELF is-grŵp newydd ar gyfer Dysgu & Addysgu. Fe’i cadeirir gan Alison Harding (Pennaeth Gweithredol Adnoddau Llyfrgell & Adnoddau, PCYDDS) a Nicola Watkinson (Dirprwy Lyfrgellydd y Brifysgol, Prifysgol Wrecsam Glyndŵr) a daw ei aelodau o’r naw prifysgol yng Nghymru. Rôl a chylch gorchwyl y grŵp yw sefydlu a datblygu cymuned arfer ar gyfer ymarferwyr llythrennedd digidol a gwybodaeth mewn addysg uwch, gan adeiladu ar seiliau Prosiect Llythrennedd Gwybodaeth Cymru. Mae hefyd yn anelu at rannu arfer da, trefnu digwyddiadau, hyrwyddo a datblygu’r synergeddau rhwng sgiliau cyflogadwyedd a llythrennedd gwybodaeth ac at eiriol dros lythrennedd gwybodaeth yn sefydliadau addysg uwch Cymru. Bydd grŵp ALIS (Gwasanaethau Gwybodaeth Llyfrgell Hygyrch) Cymru yn dod i ben eleni ond caiff ei ail-ymgynnull yn grŵp Gwasanaethau Cwsmeriaid WHELF, gan gynnwys llinynnau ar gyfer hygyrchedd a chynhwysiant, ynghyd â Mynediad Parod. Hoffai WHELF ddiolch i Nia Ellis ac Elizabeth Kensler (Rheolwyr Gwasanaethau i Gwsmeriaid, Gwasanaethau Gwybodaeth, Prifysgol Aberystwyth) am gadeirio grŵp ALIS Cymru ac am eu cyfraniad i waith WHELF yn y maes hwn.

Llyfrgelloedd: Gwella profiad myfyrwyr

Mae ein llyfrgelloedd yn rhan allweddol o apêl prifysgol i fyfyrwyr ac mae sefydliadau WHELF wedi parhau i adnewyddu, adolygu a datblygu eu gwasanaethau ffisegol a digidol yn ystod 2015-16. Lansiodd Prifysgol Aberystwyth Gynllun Llwyddiant Myfyrwyr sy’n cynnwys nifer o weithgorau yn edrych ar bob agwedd ar fodlonrwydd myfyrwyr. Mae’r llinyn Adnoddau Llyfrgell a Dysgu sy’n cynnwys cynrychiolwyr academaidd a myfyrwyr ar ei grŵp wedi gosod pedwar amcan lefel uwch: sicrhau bod gan fyfyrwyr fynediad at adnoddau gwybodaeth; cysylltu myfyrwyr ag adnoddau gwybodaeth; datblygu sgiliau er mwyn gwneud defnydd effeithiol o adnoddau gwybodaeth; gofodau llyfrgell.

Lansiodd Prifysgol Metropolitan Caerdydd wefan newydd ar gyfer myfyrwyr, staff a’r gymuned ehangach. Prif fanteision y wefan newydd yw porth gwasanaethau llyfrgell a gwybodaeth sy’n hygyrch yn allanol heb unrhyw angen i ddilysu ar gyfer y rhan fwyaf o’r cynnwys gwasanaethau llyfrgell a gwybodaeth; golwg a theimlad tebyg i wefan Prifysgol Metropolitan Caerdydd sy’n caniatáu profiad cyson a gwell profiad gweledol wrth ddefnyddio teclynnau symudol. Cafwyd nifer o welliannau hefyd yn y Canolfannau Dysgu yng Nghyncoed a Llandaf dros yr haf 2016. Cafodd y fynedfa yn Llandaf ei hadnewyddu trwy garpedu’r cyntedd ac ychwanegu nenfwd ffug a goleuadau newydd i wneud hwn yn llecyn mwy cyfforddus ac ymlaciol. Prynwyd celfi newydd ar gyfer y llecynnau astudio i gynnwys bythau astudio newydd, mannau gwaith trydanol a llecynnau cymdeithasu a gweithio mewn grwpiau. Bydd y lolfa ddysgu ar y llawr gwaelod yn cael ei hadnewyddu hefyd a bydd yr ardal ar gael i astudio 24/7, sy’n golygu cynnydd o 50% yn y gofod wedi oriau. Yng Nghanolfan Ddysgu Cyncoed, cafodd llecynnau astudio newydd eu datblygu, gan gynnwys ystafelloedd astudio i’w llogi yn cynnwys celfi hyblyg ac offer fideo a recordio sain.

Cymerodd Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru (RWCMD) y cyfle dros yr haf i adnewyddu mynedfa eu llyfrgell. Erbyn hyn mae ganddo fynedfa llyfrgell newydd groesawgar, desg fenthyca a gofod swyddfa; gosodwyd carped newydd a chafodd y gofod astudio ar hyd a lled y llyfrgell ei ad-drefnu. Mae RWCMD hefyd wedi lansio gwefan newydd (www.rwcmd.ac.uk/library) sy’n gliriach ac yn haws i’w defnyddio ac sy’n rhan o brif wefan y Coleg.

Mae’r Gwasanaethau Llyfrgelloedd yn Y Brifysgol Agored (OU) wedi lansio amgylchedd ar-lein newydd “OpenTree”, ar gyfer holl fyfyrwyr a staff Y Brifysgol Agored. Fe’i cynlluniwyd i helpu myfyrwyr archwilio a rhannu adnoddau o lyfrgell ar-lein Y Brifysgol Agored ar ffurf gêm a hwn yw’r prosiect cyntaf gan Lyfrgell Y Brifysgol Agored i ddefnyddio gemeiddio (pwyntiau a bathodynnau) i annog defnyddwyr i fanteisio ar yr adnoddau. Mae Open Tree yn cofnodi’r adnoddau ar-lein y mae’r defnyddiwr wedi’u defnyddio, ac mae’n eu galluogi i’w tagio, eu hamlygu a’u hargymell i eraill. Mae hyn yn annog myfyrwyr i ddatblygu sgiliau meddwl beirniadol ac i diwtoriaid a staff academaidd, mae’n ffordd o roi gwybodaeth i fyfyrwyr am adnoddau defnyddiol.

Datblygodd Llyfrgell Prifysgol Caerdydd bedwar mini-fodiwl cynefino ar-lein sydd ar gael i bawb ar YouTube. Maent yn rhan o set o Sgiliau Astudio ar-lein ar y mewnrwyd, ac fe’u defnyddir yn lle neu ynghyd ag addysgu wyneb i wyneb. Cynhelir gwerthusiad o’u heffeithiolrwydd a bydd y canfyddiadau’n helpu penderfynu a ddylid parhau i fuddsoddi yn y dull hwn o addysgu myfyrwyr, yn enwedig felly ar gyfer y carfanau mwy. Mae rhaglen “Trawsnewid Llyfrgelloedd” ym Mhrifysgol Caerdydd yn ymchwilio’r gwahanol ddewisiadau ar gyfer ail-gynllunio eu gwasanaethau llyfrgell a chynllunio ar gyfer llyfrgell newydd ar Gampws Cathays. Mae systemau storio ac atgeisio awtomeiddiedig yn cael eu hystyried ac mae disgwyl i’r cynnig ar gyfer y gwasanaeth llyfrgell newydd gael ei gyflwyno ar ddiwedd 2016.

Cafodd y llyfrgell ym Mhrifysgol De Cymru (USW) ei hadnewyddu yn rhan o estyniad ATRiuM ar gampws Caerdydd gwerth £14.7m. Fel rhan o’r gwaith datblygu campws hwn, cafodd y gofod Llyfrgell ei adnewyddu’n llwyr, gan gynnwys darparu llecynnau dysgu newydd i fyfyrwyr, darparu mwy o dechnoleg, creu gofod astudio tawel pwrpasol a gwasanaeth rheng flaen integredig. Caeodd gwasanaeth Llyfrgell y Brifysgol yng Nghaerleon ar Orffennaf y 15fed 2016, a chafodd y tîm a chasgliadau’r llyfrgell eu hintegreiddio yn eu gwahanol gampysau. Arweiniodd y newidiadau ym Mhrifysgol De Cymru dros fisoedd yr haf at adleoli, trin neu ryngffeilio tua 360,000 o eitemau ffisegol.

Mae’r gwaith cynllunio ar gyfer campws y Glannau SA1 £300 miliwn Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn mynd rhagddo’n dda. Bydd cam un y gwaith adeiladu yn cychwyn yn yr Hydref 2016 a bydd yn darparu’r llyfrgell a’r Gyfadran Pensaernïaeth, Cyfrifiaduro a Pheirianneg i greu cymdogaeth ddysgu newydd yn cysylltu addysg gyda busnes, arloesedd a menter. Bydd y safle newydd yn weithredol ar gyfer dechrau’r flwyddyn academaidd yn 2018.

Mae Llyfrgelloedd Prifysgol Abertawe wedi ad-drefnu eu gwasanaethau i gwsmeriaid ar ôl agor llyfrgell newydd Campws y Bae ac mae oriau agor 24 awr yn weithredol yn Llyfrgelloedd y Bae a Pharc Singleton. Mae Tîm newydd Gwasanaethau i Gwsmeriaid yn arwain yr holl wasanaethau ISS, dan arweiniad y Rheolwr Gwasanaethau i Gwsmeriaid. Roedd yr ad-drefnu’n cynnwys ymgorffori tîm mawr o staff o’r llyfrgell, TG ac agweddau eraill ar wasanaethau ISS yn y gwasanaeth newydd.

Gwobrau Rhagoriaeth Marchnata 2016

Llongyfarchiadau i’r Gwasanaethau Gwybodaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a enillodd Wobr Rhagoriaeth Marchnata categori Addysg Uwch 2016 ar gyfer eu cystadleuaeth Haiku fel rhan o ddigwyddiadau Noson Llyfr y Byd. Roedd Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru hefyd yn falch iawn o gael cymeradwyaeth uchel yn y meysydd y cyflwynasant gynigion ynddynt: categori llyfrgelloedd Addysg Uwch cyffredinol (ar gyfer gwaith i ddatblygu eu hymgysylltu â’r Coleg ehangach trwy well arwyddion, arddangosiadau a chyfrif Twitter newydd) a Phencampwr Marchnata y Flwyddyn (i Rachelle Barlow, Cynorthwy-ydd Llyfrgell). Cynhaliwyd y gwobrau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar y 26ain Chwefror ac fe’u trefnir gan y Tîm Datblygu Cynulleidfaoedd ym MALD (Is-adran Amgueddfeydd Archifau a Llyfrgelloedd, Llywodraeth Cymru) i ddathlu a gwobrwyo rhagoriaeth marchnata yn llyfrgelloedd, amgueddfeydd ac archifau Cymru.

Llyfrgelloedd Prifysgol Abertawe a Phrifysgol Bangor yn dathlu "Diwrnod Llyfrgelloedd Cenedlaethol"

Rhagoriaeth Gwasanaethau Cwsmeriaid

Cafodd Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Caerdydd a Phrifysgol Abertawe oll eu hail-achredu eleni gyda Gwobr Rhagoriaeth Gwasanaethau Cwsmeriaid. Rhoddir y wobr annibynnol hon i gydnabod unigolion neu dimau a aeth y filltir ychwanegol i ddarparu gwasanaethau eithriadol. Mae Prifysgol Glyndŵr Wrecsam yn awr wedi cychwyn y broses o weithio tuag at dderbyn y wobr hon.

Tanysgrifiadau WHELF

Cymerodd WHELF y cyfle yn ystod 2015-16 i adolygu’r prisiau tanysgrifio ar gyfer ei aelodau. Y rheswm am hynny oedd newidiadau aelodaeth yn ystod y flwyddyn, i fynd i’r afael â chymhlethdodau parhau i gefnogi costau ychwanegol y System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir ymhlith aelodau’r consortiwm (e.e. ariannu cost Rheolwr y Rhaglen, hyfforddiant ac ati) a sicrhau bod aelodau WHELF yn cael gwerth am arian. Cynhaliwyd trafodaeth agored yng nghyfarfod Gladstone ym mis Mai a dilynwyd hynny gydag arolwg cyfrinachol i gasglu unrhyw sylwadau ychwanegol. Yn ddiweddarach, aeth Trysorydd WHELF ati i fodelu nifer o ddewisiadau cost i’w hystyried gan Gynrychiolwyr WHELF. Ar gyfer 2016-17 cytunodd WHELF ei fodel tanysgrifiadau newydd ynghyd â model i rannu costau’r LMS ar gyfer aelodau’r consortiwm.

Cydweithio a Phartneriaeth

Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw’r llyfrgell ddynodedig ar gyfer adneuon cyfreithiol yng Nghymru. Ym mis Mawrth, cytunodd Cyd Bwyllgor y DG ar Adneuon Cyfreithiol y gellir agor pwynt mynediad ar gyfer deunyddiau adneuon cyfreithiol yn y brifddinas yng Nghaerdydd. Lleolir y swyddfeydd yn Llyfrgell y Celfyddydau ac Astudiaethau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd a bydd yn cynnig mynediad parod i’r cyhoedd. Dyma’r tro cyntaf yn hanes hir Llyfrgell Genedlaethol Cymru y gellir darparu mynediad at gasgliadau adneuon cyfreithiol y Llyfrgell y tu allan i ardal Aberystwyth ac mae’n gyfle cyffrous i ehangu mynediad at ei chasgliadau.

Mae Cydweithio ar Waith Cymru yn ddigwyddiad ar y cyd blynyddol ar gyfer llyfrgellwyr yn cefnogi addysg uwch mewn addysg bellach. Cynhaliwyd digwyddiad eleni ym mis Mehefin 2016 yng Ngholeg Caerdydd a’r Fro. Mae’n ddigwyddiad rhwydweithio a thrafod ac mae’n cynnig cyfle i lyfrgellwyr ddiweddaru a rhannu gwybodaeth a newyddion o’u sector. Roedd hefyd yn cynnwys dau weithdy ymarferol; dangosodd y sesiwn gyntaf sut i gynhyrchu fideo hyfforddi fer er mwyn hyrwyddo’r llyfrgell ac roedd yr ail sesiwn yn edrych ar werth dylunio da ar ddeunyddiau hyrwyddo a sut i ddylunio arweinlyfrau llyfrgell gan ddefnyddio meddalwedd Libguides.

System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir (LMS) WHELF

Diolchiadau: Mike Hall

Er bod cam gweithredu WHELF wedi’i gwblhau erbyn hyn mae llawer mwy i ddod. Mae’r LMS wedi creu llwyfan ar gyfer datblygu cydweithio dyfnach ac ehangach ac er mwyn gwneud mwy o waith ar agor a rhannu ein casgliadau er lles pawb. Erbyn hyn, mae WHELF yn gweithio o ddifrif gyda Jisc (Cyd Bwyllgor Systemau Gwybodaeth) ar astudio gwireddu manteision, fydd yn cyflwyno’i adroddiad yn 2017. Bydd y prosiect yn creu achos busnes model ar gyfer datblygu System Rheolaeth Llyfrgelloedd a Rennir ar draws consortiwm o sefydliadau addysg uwch, a chrynodeb o’r prif ofynion a materion i’w hystyried ar gyfer gweithredu system a rennir a phrif fanteision ac effeithiau gwneud hynny. I’r dyfodol, mae WHELF wedi ymrwymo i adeiladu ar y fenter hon, er mwyn galluogi mwy o fanteision a rhannu ei waith gyda’r gymuned ehangach.

Diolchiadau: Mike Hall
Diolchiadau: Mike Hall

Cefnogi Ymchwil

Cafodd Grŵp Ymchwil newydd WHELF flwyddyn gynhyrchiol. Ym mis Tachwedd rhannodd y grŵp astudiaethau enghreifftiol o’u rolau presennol er mwyn adnabod yr angen am rolau cefnogi ymchwil i’r dyfodol. Defnyddiwyd hynny wedyn wrth baratoi ar gyfer tri digwyddiad rhanbarthol a drefnwyd gan y grŵp ar “Cefnogi ymchwil: rôl esblygol y llyfrgellydd pwnc” a gynhaliwyd yn y De, y De Orllewin a’r Canolbarth. Yn ddiweddarach cyflwynwyd yr adborth o’r digwyddiadau hyn gan aelodau’r grŵp Beth Hall (Prifysgol Bangor), Susan Glen (Prifysgol Abertawe) a Bronwen Blatchford (Prifysgol Metropolitan Caerdydd) yng Ngholociwm Gregynog ym mis Mehefin 2016. Roedd y cyfle i rannu arfer gorau ac i drafod materion cyfredol yn cael ei werthfawrogi’n fawr gan bawb oedd yn bresennol, a’r disgwyl yw y cynhelir y digwyddiadau eto yn 2016-17.

Diolchiadau: Samuel Zeller - Unsplash

Mae Grŵp Ymchwil WHELF hefyd wedi elwa o sesiwn hyfforddi ar gefnogi rheoli data ymchwil a gyflwynwyd gan y Dr Andrew Cox (Uwch Ddarlithydd, Ysgol Wybodaeth, Prifysgol Sheffield). Edrychodd y sesiwn hon yn fanylach ar ba fath o gefnogaeth sydd ei hangen ar ymchwilwyr, beth yw’r disgwyliadau gan ymchwilwyr, arianwyr a sefydliadau a bu’n ystyried Concordat newydd yr RCUK (Research Councils UK) ar Ddata Ymchwil Agored. Daeth y sesiwn i ben gyda thrafodaeth grŵp er mwyn adnabod ym mha feysydd y gall WHELF gydweithio ymhellach ar gefnogaeth wrth reoli data ymchwil, a bydd y meysydd hyn yn ffurfio rhan o Gynllun Gweithredu WHELF ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Bu Prifysgol Metropolitan Caerdydd yn holi ymchwilwyr yn y Brifysgol fel rhan o arolwg byd-eang ar ddefnyddio arfau cyfathrebu ysgolheigaidd. Pwrpas yr arolwg oedd darganfod mwy am yr arfau a’r gwefannau traddodiadol ac arloesol y mae ymchwilwyr yn eu defnyddio yng nghamau gwahanol eu llif gwaith ymchwil. Defnyddir canlyniadau’r arolwg er mwyn cyfrannu at, gwella a diweddaru’r fwydlen hyfforddiant ar gyfer ymchwilwyr ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd.

Ym Mhrifysgol Bangor, sefydlwyd Gwasanaeth Rheoli Data Ymchwil gan y Llyfrgell, gan gydweithio gyda’r Swyddfa Ymchwil a’r Gwasanaethau TG. Bydd y gwasanaeth yn cefnogi nod strategol y Brifysgol i wneud ei hymchwil yn fwy gweledol a datblygu ymchwilwyr yng ngwahanol gamau eu gyrfa.

Roedd “Symud y Tu Hwnt i Gyfnodolion ac APCau - Dynesiadau Arloesol at Fynediad Agored” yn ddigwyddiad prynhawn a gynhaliwyd ym Mhrifysgol Caerdydd yn ystod yr Wythnos Llyfrau Academaidd. Roedd y digwyddiad amserol hwn yn cynnig fforwm ar gyfer trafod mentrau cyhoeddi academaidd mynediad agored arloesol.

Archifau a Chasgliadau Arbennig

Ym mis Mai, daeth bron i 50 o gynrychiolwyr i gynhadledd “Y Datgeliad Mawr”, a gynhaliwyd ar y cyd gan grŵp Archifau & Chasgliadau Arbennig WHELF a Chyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW). Er 2008, gweithiodd staff o Is-adran Amgueddfeydd Archifau a Llyfrgelloedd Llywodraeth Cymru gydag archifwyr, cadwraethwyr a’r Ymddiriedolaeth Llawysgrifau a Chadwraeth Genedlaethol (NMCT) er mwyn cadw casgliadau archifyddol a darparu mynediad atynt. Mae cynllun NMCT yn cynnig y cyfle i gynnal prosiect cadwraeth llawysgrifau wedi’i ariannu’n llawn ac mae 15 sefydliad cymwys wedi manteisio ar y cynllun, sydd wedi darparu arian cadwraeth ar gyfer 35 prosiect, sef cyfanswm o fwy na dau gan mil o bunnoedd. Cynhaliwyd y gynhadledd i ddathlu’r bartneriaeth hon ac i arddangos arwyddocâd ac effaith gwaith cadwraeth ar ddefnyddwyr a chasgliadau.

Newyddion am Gasgliadau Arbennig

Mae “Penrhyn: Siwgr a Chwareli” yn brosiect 18 mis yn Archifau & Chasgliadau Arbennig Prifysgol Bangor a ariannwyd gan Y Rhaglen Grantiau Catalogio Genedlaethol i greu catalog ar-lein sawl-lefel ar gyfer gweddill Papurau Penrhyn na chawsant eu prosesu . Mae Bangor hefyd wedi derbyn arian oddi wrth yr Ymddiriedolaeth Llawysgrifau a Chadwraeth Genedlaethol (NMCT) i wneud gwaith cadwraeth hanfodol ar y mapiau bregus sy’n rhan o ddogfennau Stad Penrhyn.

Mae Prifysgol Bangor hefyd wedi sefydlu dwy Ganolfan Ymchwil newydd yn seiliedig ar ei Chasgliadau Arbennig. Y canolfannau yw’r Ganolfan ar gyfer Astudiaethau Arthuraidd a Chanolfan Colclough ar gyfer Hanes a Diwylliant y Llyfr. Roedd cyfres darlithiau Shankland yn seiliedig ar yr Archifau a Chasgliadau Arbennig yn llwyddiannus iawn ac fe’u cynhelir eto eleni. Cynhelir y darlithiau yn Ystafell Ddarllen Shankland. Derbyniodd y Llyfrgell arian hefyd o Gronfa Cyn-fyfyrwyr Bangor i brynu uwch-sganiwr llyfrau ar gyfer digideiddio 50 llyfr neu rannau o lyfrau prin.

Ystafell Ddarllen Shankland, Prif Lyfrgell, Prifysgol Bangor

Erbyn hyn caiff casgliad Cymdeithas Ddrama Cymru (DAW) ei leoli yn llyfrgell Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. Mae’r casgliad yn cynnwys rhai miloedd o ddramâu, llawer ohonynt yn setiau ac maent ar gael i’w benthyca i grwpiau drama. Bu Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru wrthi’n raddol yn rhestru a threfnu’r casgliad ac erbyn hyn maent wedi ychwanegu dros 2500 o deitlau at eu catalog ar-lein. Lansiwyd gwefan newydd Darganfod Cerddoriaeth Cymru mewn partneriaeth rhwng Tŷ Cerdd a Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Ar hyn o bryd mae’r adnodd yn canolbwyntio ar bum cyfansoddwr: William Mathias, Dilys Elwyn-Edwards, Grace Williams, Joseph Parry ac Alun Hoddinott y mae eu gwaith yn gynwysedig yng nghasgliad y Llyfrgell. Mae’r wefan yn ffenestr siop ar y casgliadau ac mae’n creu pont rhwng yr archifau unigryw (y rhai na chawsant eu perfformio na’u cyhoeddi) a’r gynulleidfa ehangach o gerddorion a pherfformwyr.

Mae Casgliadau Arbennig Llyfrgell Prifysgol Caerdydd wedi derbyn grant oddi wrth y Rhaglen Grantiau Catalogio Genedlaethol ar gyfer Archifau a ariennir gan yr Archifau Cenedlaethol ar gyfer prosiect o’r enw ‘Collingwood Collection: Ruskin and Ransome Rediscovered – a literary, philosophical, and artistic portrait from the Lake District”. Bydd y grant yn talu am Archifydd i weithio gyda’r casgliad ac i gatalogio’r llythyrau yn Archif Collingwood dros y ddwy flynedd nesaf gydag elfennau o gymysg-gyfrannu.

Ym mis Mehefin 2016, ychwanegwyd yr Arolwg o Faenorau Crughywel & Thre-tŵr gan Robert Johnson (1587), a gynhaliwyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC), at Gofrestr y DG Cof y Byd UNESCO. Cyflwynwyd a dathlwyd y gwobrau yn Y Senedd yng Nghaerdydd. Mae Cofrestr y DG yn cydnabod treftadaeth ddogfennol o bwys eithriadol ac mae’r Arolwg o Faenorau Crughywel & Thre-tŵr yn unigryw gan iddo greu mapiau lliw wedi’u tynnu â llaw yn rhan annatod o’r arolwg. Hefyd, derbyniodd LlGC Statws Achrededig o dan y Safon Achredu Gwasanaethau Archifo. Nododd y Panel Achredu fod y gan y Llyfrgell “sawl maes o arfer cryf, yn enwedig felly ragoriaeth y datblygiadau ym maes gwirfoddoli dros y blynyddoedd diwethaf, a’r dull aeddfed, hyderus o fynd ati i gadw a gofalu am gofnodion digidol gwreiddiol, maes y mae’r Llyfrgell yn arweinydd ynddo yng nghyd-destun y DG.”

Llyfrgell ac Archifau Roderic Bowen, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant ©Llywodraeth Cymru

Bu Llyfrgell ac Archifau Roderic Bowen ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn gartref i sawl intern-fyfyriwr yn rhan o’r MA mewn Arfer Treftadaeth a chawsant hefyd chwe gwirfoddolydd yn rhestru ffotograffau a thrawsysgrifio cofrestri. Llwyddodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru eleni i benodi dau gadwraethwr dan hyfforddiant gyda chefnogaeth Cymdeithas Cyfeillion y Llyfrgell. Bydd deiliaid y swyddi’n cyfrannu at weithgareddau craidd hanfodol y Llyfrgell trwy alluogi mynediad at gasgliadau a derbyn hyfforddiant ymhob agwedd ar waith cadwraeth, gan gynnwys gweithgareddau atal a thrin. Cymer fwy na blwyddyn i ddod yn gadwraethwr proffesiynol sy’n gallu trin cyfrolau a llawysgrifau prin, a’r gobaith felly yw y gellir cynnal y swyddi, os yw amgylchiadau’n caniatáu. Mae Llyfrgell Glowyr De Cymru ac Archifau Richard Burton ill dau wedi cynnal lleoliad pythefnos o hyd yn rhan o’r Rhaglen Sgiliau Treftadaeth ym Mhrifysgol Abertawe.

Roedd Wales Showing Our Metal yn brosiect catalogio rhwng Archifau Richard Burton a Chyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW) oedd yn cynnwys catalogio cofnodion yn gysylltiedig â dur yn yr Archifau ym Mhrifysgol Abertawe. Fel rhan o brosiect cadwraeth Forging Ahead, bu gwirfoddolwyr o fyfyrwyr yn gwneud gwaith glanhau, ail-becynnu a rhifo cofnodion y Cydffederasiwn Masnachau Haearn a Dur.

Ehangu Mynediad ac Ymgysylltu â’r Gymuned

Gan weithio ar y cyd â’r Uned Cyfryngau Agored a chyda chymorth ariannol gan yr Academi Addysg Uwch, mae’r Brifysgol Agored wedi paratoi cwrs agored bathodynnog (BOC) rhad ac am ddim o’r enw “Llwyddo mewn Byd Digidol”. Mae’r cwrs, sydd wedi’i anelu at bobl sy’n newydd i fywyd ar-lein, yn galluogi dysgwyr i ddatblygu’r sgiliau a’r hyder i ddefnyddio technoleg yn effeithiol i gyflawni eu nodau. Mae’n cynnwys: hunaniaeth ddigidol, ôl troed digidol a dinasyddiaeth ddigidol; e-ddiogelwch, diogelwch, preifatrwydd, llesiant digidol a Creative Commons; dod o hyd i wybodaeth ddibynadwy yn gyflym, barnu i ba raddau y dylid ymddiried ynddi a delio â gormodedd o wybodaeth; gwneud y defnydd gorau o apiau.

Penodwyd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant i arwain dysgu Cymraeg i oedolion ar draws Cymru. Yn y rôl newydd bydd y sefydliad yn pennu’r cyfeiriad strategol cenedlaethol ar gyfer Cymraeg i Oedolion, gan gynnig arweiniad i ddarparwyr addysgu a chodi safonau addysgu. Bydd y Brifysgol yn gyfrifol hefyd am ddatblygu cwricwlwm cenedlaethol ar gyfer Cymraeg i Oedolion a chynhyrchu adnoddau.

Fel rhan o gynllun darparu ymgysylltu cymunedol Llyfrgell Genedlaethol Cymru, bu Casgliad y Werin Cymru yn gweithio mewn partneriaeth â Dysgu Bro, gan gynnig ‘Hyfforddiant digideiddio deunyddiau ar gyfer amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifau mewn digideiddio’ all arwain at gwrs achrededig ar Fframwaith Cymwysterau a Chredydau Agored Cymru. Mae Wicipediad Preswyl Llyfrgell Genedlaethol Cymru hefyd wedi cymryd c amau ymlaen o ran cael mwy o aelodau’r cyhoedd i ymwneud â chasgliadau digidol y Llyfrgell. Cynhaliwyd digwyddiadau ymgysylltu i greu, golygu a chyfoethogi erthyglau Wicipedia (‘Edit-a-thons’) ar sawl pwnc ledled Cymru, gan gynnwys digwyddiad yn ystod Cwpan Rygbi’r Byd yn Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd.

Datblygiad Proffesiynol Parhaus

Colociwm Gregynog WHELF/HEWIT 2016

Cynhaliwyd Colociwm Gregynog blynyddol WHELF/HEWIT ar y 13eg-17eg Mehefin 2016. Mae’r Colociwm yn ddigwyddiad wythnos o hyd yn Neuadd Gregynog ger Y Drenewydd, Powys ac mae’n gyfle i gynrychiolwyr o’r sectorau llyfrgelloedd a TG ddod at ei gilydd ar gyfer wythnos o ddatblygu proffesiynol a rhwydweithio. Cynhelir y rhaglen llyfrgelloedd ar ddechrau’r wythnos (Dydd Llun-bore Mercher) a’r rhaglen TG o brynhawn Mercher tan ddydd Gwener. Thema’r rhaglen eleni oedd “Llyfrgell Academaidd y Dyfodol” ac fe’i trefnwyd gan Brifysgol De Cymru a gyflwynodd raglen amrywiol a roddodd ddigon i gnoi cil arno.

Cynhaliodd Prifysgol Glyndŵr Wrecsam Ddiwrnod Gwybodaeth CILIP Cymru / Partneriaeth Llyfrgelloedd Gogledd Cymru yng Nghanolfan Catrin Finch ar yr 11eg Tachwedd o’r enw ‘Arloesi ac Ysbrydoli’. Roedd yn ddigwyddiad rhad ac am ddim i holl aelodau CILIP yng Nghymru a thu hwnt ac roedd yn cynnwys anerchiad gan Lywydd CILIP Jan Parry a Phrif Weithredwr newydd CILIP Nick Poole. Cynhaliwyd cynhadledd flynyddol CILIP Cymru/Wales (Sefydliad Siartredig ar gyfer Gweithwyr Llyfrgelloedd a Gwybodaeth Proffesiynol) yn Abertawe a’r thema oedd “Rhannu, Ysbrydoli, Arwain”. Cyhoeddwyd enillydd Gwobr Llyfrgellydd y Flwyddyn Cymru 2016 yn y gynhadledd, a’r buddugwr oedd Dylan Hughes, Rheolwr Hamdden a Llyfrgelloedd – Gwasanaeth Llyfrgelloedd a Gwybodaeth Wrecsam. Llongyfarchiadau i Ann Cross, Prif Lyfrgellydd Cynorthwyol, Prifysgol De Cymru ac Elen Wyn Davies, Llyfrgellydd Pwnc: Meddygaeth, Gwyddorau Dynol & Iechyd – Prifysgol Abertawe a gafodd eu henwebu ar y rhestr fer o’r sector addysg uwch.

Roedd TeachMeet AberLib “Sut mae llyfrgelloedd yn eich gwneud yn fwy cyflogadwy” 2016 a gynhaliwyd ym Mhrifysgol Aberystwyth yn llwyddiant mawr. Trefnwyd y digwyddiad gan yr hyfforddai llyfrgell graddedig o Brifysgol Aberystwyth, Ellie Downes. Roedd pobl yn bresennol o lyfrgelloedd addysg uwch, addysg bellach, llyfrgelloedd cyhoeddus a llyfrgelloedd y GIG, a chawsant gyfle i drafod a rhannu’r heriau tebyg roeddent yn eu hwynebu yn eu sectorau. Bydd Grŵp Dysgu ac Addysgu WHELF yn cynnal y digwyddiad hynod berthnasol a defnyddiol hwn yn ystod 2016-17 trwy gynnal digwyddiadau TeachMeet yng Ngogledd a De Cymru.

Mae Prifysgol Glyndŵr Wrecsam wedi croesawu deg myfyriwr newydd ar y cwrs gloywi BSc (Anrh) Rheoli Llyfrgelloedd a Gwybodaeth. Am y tro cyntaf cynrychiolir pob sector, gan gynnwys iechyd, Addysg Uwch, Addysg Bellach a llyfrgelloedd cyhoeddus ac arbennig. Mae’r rhaglen yn cynnwys elfen ymarferol gref mewn llyfrgellyddiaeth gyfoes ac mae’n arfogi myfyrwyr gyda nifer o sgiliau proffesiynol berthnasol. Rhagwelir hefyd y ceir carfan newydd o fyfyrwyr ar gyfer yr FdSC Arfer Llyfrgell & Gwybodaeth ym mis Medi 2016.

Cronfa Gweithlu a Datblygu

Yn dilyn y peilot yn ystod 2015-16 ac wrth baratoi i’w gyflwyno’n gyffredinol yn 2016-17 mae WHELF wedi sefydlu Cronfa Gweithlu a Datblygu. Neilltuwyd cyllideb flynyddol o £5000 o gyllid WHELF ac mae uchafswm o £1000 ar gael i bob cais. Bwriad yr arian yw cefnogi: digwyddiadau, gweithgareddau neu adnoddau OER datblygu staff sy’n cysylltu â Chynllun Gweithredu WHELF ac sy’n ei symbylu a’i gefnogi; digwyddiadau, gweithgareddau neu adnoddau OER y gellir eu defnyddio wrth ystyried sut all WHELF ddatblygu a bod yn flaengar yn y dyfodol; gwaith datblygu staff, hyfforddiant a chodi ymwybyddiaeth sy’n cynnig manteision i’r ystod ehangaf o staff o fewn aelodaeth WHELF ac os yn briodol, partneriaid llyfrgell eraill yng Nghymru a thu hwnt.

Pobl WHELF

Cafwyd nifer o ymddeoliadau o WHELF eleni. Ffarweliwyd â Chynrychiolydd WHELF; Nicky Whitsed (Cyfarwyddydd Gwasanaethau Llyfrgell, Y Brifysgol Agored), Avril Jones (Cyfarwyddydd Casgliadau a Rhaglenni Cyhoeddus yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru) ac Anne Harvey (Pennaeth Adnoddau Llyfrgell a Dysgu ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant: Abertawe). Dymunwn yn dda i bob un ohonynt yn eu hymddeoliad a diolchwn iddynt am eu cefnogaeth a’u cyfraniad i waith WHELF dros y blynyddoedd. Wrth i Brifysgol Cymru uno gyda Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant rydym hefyd wedi ffarwelio â Chynrychiolydd WHELF Bronwen Blatchford a dymunwn yn dda iddi yn ei rôl newydd yn Llyfrgellydd Systemau ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd ac yn Llyfrgellydd Cynorthwyol ar gyfer Cerddoriaeth (cyfnod mamolaeth) yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

Penodwyd Emma Adamson yn Is Gadeirydd newydd WHELF 2015-17. Ymunodd Emma â WHELF yn 2010, ac o’r cychwyn bu’n aelod gweithgar yn cefnogi a helpu WHELF i gyflawni ei nodau. Mae Emma hefyd wedi ymgymryd â rôl newydd eleni wrth iddi symud o fod yn Bennaeth Gwasanaethau Llyfrgell ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd i ddod yn Gyfarwyddydd Gwasanaethau Dysgu ym Mhrifysgol De Cymru.

Croesawsom Gynrychiolwyr WHELF newydd Pedr ap Llwyd a gymerodd le Avril Jones o Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn Gyfarwyddydd Casgliadau a Rhaglenni Cyhoeddus ynghyd â Tegid Rhys Williams (Rheolwr Gwasanaethau Gwybodaeth, Cyfoeth Naturiol Cymru a Kristine Chapman (Prif Lyfrgellydd, Amgueddfa Cymru).

Hoffai WHELF hefyd longyfarch y Cynrychiolwyr WHELF canlynol ar eu rolau newydd: Mark Hughes Pennaeth Gwasanaethau Llyfrgell ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd; Alison Harding, Pennaeth Gweithredol Adnoddau Llyfrgell a Dysgu ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant a Steve Williams, Llyfrgellydd Prifysgol, Pennaeth Llyfrgelloedd, Archifau, Diwylliant a Chelfyddydau, Prifysgol Abertawe.

Hoffem hefyd ddymuno ymddeoliad hapus i Peter Keelan, Pennaeth Casgliadau Arbennig ac Archifau ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod hir ei wasanaeth o grŵp Archifau & Chasgliadau Arbennig WHELF. Alan Vaughan Hughes yw’r Pennaeth Casgliadau Arbennig ac Archifau newydd a bydd yn cynrychioli Prifysgol Caerdydd ar grŵp Archifau & Chasgliadau Arbennig WHELF.

Er mwyn cael mwy o wybodaeth ewch i whelf.ac.uk @whelfed

Diolchiadau (ffotograff teitl): Davide Cantelli - Unsplash

Created By
WHELF
Appreciate

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.