Loading

TERUGKEER VANUIT HET VERPLEEGHUIS

Op verzoek van de Nederlandse overheid faciliteert de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) sinds 1992 de vrijwillige terugkeer van migranten naar hun land van herkomst. Door de jaren heen zijn ruim 60.000 migranten in Nederland met hulp van IOM teruggekeerd naar meer dan 100 verschillende landen. Dat kan niet gerealiseerd worden zonder de intensieve samenwerking met overheidsinstanties, ambassades, gemeenten, NGO's, jeugdbescherming, zorginstellingen, migrantenorganisaties en sleutelfiguren. Deze nieuwe verhalenreeks gaat over die samenwerking. Of liever gezegd: over de mensen en organisaties waarmee IOM samenwerkt. Wat is hun rol? Hoe verhouden zij zich tot het onderwerp terugkeer? Wat drijft hen? Met welke uitdagingen hebben zij te maken? Kortom, in deze serie wordt nader kennis gemaakt met het netwerk van IOM in Nederland binnen het thema vrijwillige terugkeer.

In dit artikel: Een interview met dokter Maria Werner en verpleegkundige Anne van Aalst van woonzorgcentrum Noorderkroon in Den Bosch over de terugkeer van een Armeense vrouw en haar overleden echtgenoot.

Ik heb haar ontvangen toen, dat vergeet ik nooit meer, op een brancard en met twee plastic tasjes van de Jumbo. Daar zat haar hele hebben en houwen in.
Anne van Aalst (links) en Maria Werner

In de lente van dit jaar keerde mevrouw Petrosian (gefingeerde naam) na een intensief traject terug naar Armenië met ondersteuning van IOM. Zij verbleef anderhalf jaar in woonzorgcentrum Noorderkroon in Den Bosch. Vandaaruit reisde ze naar een verpleeghuis in de hoofdstad Jerevan, in het kielzog van haar overleden echtgenoot die was gerepatrieerd vanaf een begraafplaats in Amsterdam. In nauwe samenwerking met de regievoerder van de Dienst Terugkeer en Vertrek, een contactpersoon van de christelijke Armeense gemeenschap in Den Bosch, de Armeense ambassade, het kantoor van IOM in Jerevan en het medisch personeel van Noorderkroon is de terugkeer uiteindelijk gerealiseerd.

Hoe lang werkt u in dit verpleeghuis?

Maria: "Ik werk nu 37 jaar in de ouderenzorg en 10 jaar in Noorderkroon. Dus ik heb hier een jubileum als het ware. En mijn belangrijkste werk is de chronische zorg. Geen revalidatie, maar zorg voor mensen die met handicaps moeten blijven leven."

Anne: "Ik werk 33 jaar in de zorg en 17 jaar in Noorderkroon."

Wat voor soort patiënten verblijven hier?

Maria: "Het is een groot gebouw, dat hebt u wel gezien. De afdeling waar wij voor werken heeft de zwaarste patiënten. Wij hebben patiënten die met alles geholpen moeten worden. Dat wil zeggen: wassen, aankleden, toiletgang, eigenlijk met alles. We noemen dat de afdeling somatiek. Daarbij is het soms ingewikkeld, omdat mensen ook psychische problemen kunnen hebben. Bijvoorbeeld moeite met afhankelijkheid, wat kan escaleren in het gedrag, met soms psychiatrische kenmerken. Er zijn hier vooral ouderen. Een jonger iemand tussen de 50 en 60 jaar komt hier soms ook terecht. De indicatie is chronische zorg. Van deze categorie liggen hier 12 patiënten, waarvan mevrouw Petrosian er een was."

Met handen en voeten hebben we geprobeerd een beetje te praten met mevrouw, want ze sprak geen woord Nederlands.

Komt het wel eens vaker voor dat hier een migrant komt te liggen?

Maria: "Dit was voor ons wel uniek, maar ook weer niet zo uniek. Op de begane grond verblijft ook een mevrouw uit Armenië. Het komt vaker voor, maar het is nog steeds wel een uitzondering."

Mevrouw Petrosian heeft hier ongeveer 1,5 jaar gelegen. Kunt u zich nog herinneren hoe ze hier binnenkwam?

Anne: "Ik heb haar ontvangen toen, dat vergeet ik nooit meer, op een brancard en met twee plastic tasjes van de Jumbo. Daar zat haar hele hebben en houwen in. Twee ambulancebroeders gaven een envelop met daarin de overdracht. Verder konden zij mij ook niks vertellen. Ze kwam uit Groningen ergens. Je wist verder niks van haar voorgeschiedenis. Met handen en voeten hebben we geprobeerd een beetje te praten met mevrouw, want ze sprak geen woord Nederlands. Gelukkig was er wel een contactpersoon van de christelijke Armeense gemeenschap hier in Den Bosch. Ook de communicatie met hem was niet altijd even makkelijk. Maar hij heeft goed voor haar gezorgd. Dat vond ik erg knap, omdat zij voor hem eigenlijk ook wildvreemd was."

Door communicatieproblemen kon ik de terugkeerwens niet goed met haar bespreken, terwijl ik toch wilde vragen: wat verstaat u onder thuis? Ik wilde weten of ze daar realistische verwachtingen van had.

Maria: "We hebben gelijk gezorgd voor een rolstoel en spalken voor haar verlamde arm. In het begin zijn we nog lang bezig geweest om te kijken of ze haar sta-functie weer kon terugkrijgen. Dus we hebben gekeken of ze toch nog een beetje te revalideren was. Op een gegeven moment hebben we moeten zeggen: het zit er echt niet meer in. Ze kwam eerst nog met een sta-lift uit bed, later alleen met een passieve lift. We hebben het proces van achteruitgang wel met haar meegemaakt."

Wanneer begon zij voor het eerst te praten over terugkeer naar Armenië?

Anne: "In het begin ging het daar niet over. Zij heeft dat besproken met de Armeense contactpersoon en daar kwam op een gegeven moment uit naar voren dat ze graag naar huis wilde gaan."

Maria: "Dat vond ik een lastig punt, want door de communicatieproblemen kon ik dat niet met haar bespreken, terwijl ik toch wilde vragen: wat verstaat u onder thuis? Ik wilde weten of ze daar realistische verwachtingen van had. Een dementerende hier zegt heel vaak dat hij naar huis wil, maar die wil dan naar zijn vader en moeder."

Wij voelen allemaal die zorgplicht.

Anne: "Ik had die twijfels ook heel erg. Ik vroeg me steeds af: hoe is het daar, hoe gaat dat dan? Kan er daar wel gezorgd worden voor haar? De meeste mensen komen hier en gaan nergens anders meer heen. Ze sluiten het hier af."

Maria: "Wij voelen allemaal die zorgplicht. Wij zorgen ervoor dat ze eet en drinkt, dat ze geen huidletsel krijgt door een optimale hygiëne en dat ze geen doorligplekken krijgt. Dat doen we hier allemaal. Dat is basiszorg, maar als dat allemaal niet gebeurt dan gaat ze dood. En wij dachten, hoe is het daar? Kan dat eigenlijk wel? Ik heb het toen een beetje tegengehouden, dat traject van terugkeer. Dat was misschien niet prettig, maar ik deed dat omdat we met z’n allen voelden dat we voor haar moesten zorgen."

Ik vroeg me steeds af: hoe is het daar, hoe gaat dat dan? Kan er daar wel gezorgd worden voor haar?

Wanneer begon u anders tegen haar terugkeerwens aan te kijken?

Maria: "Ik had bij een kennis een gesprek daarover, dat ik hiermee zat. Dat was buiten het werk. Die man is provinciaal geweest van paters. Hij moest naar missiegebieden waar zijn paters zaten. En hij had te maken met zieke paters op verlof in Nederland die naar hun eigen mensen in het missiegebied terugwilden om daar te sterven, want dat was hun thuis. Ik vertelde mijn verhaal en hij zei: die mevrouw moet terug, die moet zo snel mogelijk terug. Hij was daar heel stellig in. Hij zei: dat staat voorop, dat is het allerbelangrijkste, zij wil naar huis en met de zorg van daar moet ze het ook doen. Dat heeft me aan het denken gezet. Het was een soort hospitalisatie van ons uit; dat wij goed voor haar kunnen zorgen, dat vonden wij het allerbelangrijkste. Toen heb ik een omslag gemaakt en dacht: dat kunnen wij wel vinden, maar zij vindt terugkeren het belangrijkste. Ik begon het te vergelijken met mensen die zeggen dat ze naar huis willen om daar te sterven. Dat is dan hier een paar straten verderop. Niet vaak, maar het komt wel eens voor. En dan moeten wij dat ook loslaten. Mevrouw Petrosian wilde dat ook, maar dan in Armenië. Het werd ook steeds duidelijker dat mevrouw wist waar ze heen ging en dat dit was wat ze wilde. Ik heb vervolgens het team bij elkaar geroepen voor een moreel beraad. We hebben rond de tafel gezeten, met de Armeense contactpersoon erbij. Die kennis had ineens bij mij een ander luikje opengezet."

Het was een soort hospitalisatie van ons uit; dat wij goed voor haar kunnen zorgen, dat vonden wij het allerbelangrijkste. Toen heb ik een omslag gemaakt en dacht: dat kunnen wij wel vinden, maar zij vindt terugkeren het belangrijkste.

Anne: "Door het er zo over te hebben begon ik er ook anders tegenaan te kijken. Toen dacht ik: ja, als zij er zo over denkt dan is dat zo en moet ze terug."

Maria: "Het was toch goed om het even helemaal open te gooien en dit te ervaren. Ook voor de toekomst, het verruimt je blik. Ik wilde ook nog iets toevoegen: mevrouw Petrosian werd tot driemaal (omdat de vlucht tweemaal niet doorging) in de nacht opgehaald om naar het vliegveld te gaan en steeds was daar de verpleging om goed afscheid van haar te nemen. Anne zou het niet vertellen, maar ik wilde dat toch even gezegd hebben. Het illustreert de sfeer en de zorg die we hier voor onze bewoners hebben goed."

Haar gezicht toen ze dan eindelijk vertrok zal ik nooit vergeten. Ze was zo blij.

Anne: "Dat het een paar keer niet doorging de vlucht was wel heftig voor mevrouw. Why, why? riep ze dan. Maar haar gezicht toen ze dan eindelijk vertrok zal ik nooit vergeten. Ze was zo blij."

Na een lang traject, waarbij de vlucht onverhoopt twee keer was geannuleerd, keerde mevrouw Petrosian eindelijk terug naar Armenië. Drie maanden later overleed zij in een verpleeghuis op haar geboortegrond in Jerevan.

Er was tijd en ruimte om hardop na te denken.

Maria: "Toen ik hoorde dat ze overleden was, moest ik er toch niet aan denken dat ze hier was overleden. Dat zou een drama voor haar geweest zijn. En dat ging ik me allemaal realiseren. Dus ik vind het wel een hele goede ervaring eigenlijk. Ook de samenwerking met jullie heb ik als heel prettig ervaren. Het was duidelijk waar het over ging. Er was tijd en ruimte om hardop na te denken. Dat je met elkaar in gesprek bent en intussen nadenkt en eventueel ergens op kan terugkomen. Het was gewoon een prettige communicatie."

U gaat vandaag met pensioen. Als u terugblikt op uw carrière, welke plek zou deze casus straks in uw herinnering krijgen?

Maria: "Dit vergeet je niet. Ik ben altijd wel gericht op de ethiek, om goede keuzes te maken. En deze casus springt eruit. Vooral omdat ik bij mezelf die omslag zo ervaren heb. En omdat de betrokkenheid van alle kanten zo groot was. Dat was heel fijn."

Anne: "Nou, ik ga nog niet met pensioen. Het was toch wel speciaal om dit zo mee te maken. Met een iets andere bewoner dan normaal, zal ik maar zeggen."

Voor meer verhalen over het werk van IOM en de migranten die ondersteund worden bij vrijwillige terugkeer, klik hier

Created By
Olivier Sprée / IOM
Appreciate

Credits:

Fotografie: Barbara Salewski-Ratering en Ben van der Wielen (laatste twee foto's) / IOM

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a copyright violation, please follow the DMCA section in the Terms of Use.