Loading

In het hart geraakt corona in de gemeente Heerde

Het coronavirus heeft hard om zich heen gegrepen in de gemeente Heerde. Tientallen inwoners overleden aan de gevolgen van de ziekte, nog veel meer werden, soms ernstig, ziek. Qua aantal ziekenhuisopnames per 100.000 inwoners staat de gemeente in de landelijke top 5. Langzaam komt het besef wat er gebeurd is. Hoe rouw je als gemeenschap, als je niet samen mag komen? Hoe geef je deze periode een plek?

27 februari. De eerste coronabesmetting in Nederland wordt vastgesteld. Van beperkende maatregelen of intelligente lockdown is op dat moment nog geen sprake. En dus gaat het gewone leven in Heerde nog door.

Koor De Lofzang gaat op maandagavond 9 maart repeteren. Zo'n 80 mannen komen die avond samen in Welgelegen. ‘De maandagavond staat niet alleen in onze agenda, die staat in ons hart.’ Voorzitter Martin Eikelboom is met zijn 67 jaar een van de jongste leden. Ze repeteren hun liederen en drinken in de pauze gezellig koffie of een drankje met elkaar.

Achteraf lijkt het erop dat de koorrepetitie zo'n moment is waarop het virus zich kon verspreiden. 40 % van de koorleden wordt ziek, zes van hen komen te overlijden. Eikelboom kijkt met pijn terug op die bewuste avond.

Andere grote bijeenkomsten gaan nog door

De eerste officiële besmettingen in Heerde moeten nog vastgesteld worden. Ook de kabinetsmaatregelen laten nog even op zich wachten. Niet zo gek dus, dat andere bijeenkomsten gewoon doorgaan. Zo is er op zaterdagavond 7 maart een feest in café de Rooster (ook bekend als Van Neck), waar veel mensen bij elkaar komen.

Op dinsdagavond 10 maart organiseert de gemeente een bijeenkomst over Lelystad Airport. Honderden mensen verzamelen zich in dorpshuis De Heerd.

Verschillende bezoekers van de bijeenkomsten worden later ziek, degenen die getest worden blijken corona te hebben.

Burgemeester Jacqueline Koops wordt ziek. Waar zij besmet is geraakt weet ze niet, maar de dag na de bijeenkomst over Lelystad Airport voelt ze zich niet lekker. Ze werkt nog anderhalve week vanuit huis door, maar moet op 23 maart haar taken overdragen aan de tweede loco-burgemeester, Jan Berkhoff. Ze is niet in het ziekenhuis geweest: ‘Er is zelfs geen dokter geweest, ik wilde niet dat mijn kinderen doorhadden hoe ziek ik was. Hun vader is overleden, ze mochten zich over mij geen zorgen maken.’ Het doet haar pijn dat ze, juist in deze crisisperiode, er niet kan zijn voor de inwoners van de gemeente: ‘Ik zag de rouwauto’s voor mijn raam voorbijtrekken en kon niets doen.’

Steeds meer besmettingen

In korte tijd loopt het aantal besmettingen in Heerde razendsnel op. Ook inwoners die geen van de bijeenkomsten hebben bijgewoond worden ziek, en velen van hen komen in het ziekenhuis terecht.

De vader van Jacqueline Smit is één van hen: ‘Het is voor ons nog steeds niet te begrijpen. Het was gewoon een gezonde man.’ Op zaterdag 21 maart wordt hij ziek, en omdat de huisartsenpost het niet vertrouwt, wordt hij opgenomen in het ziekenhuis. De volgende dag komt de uitslag van de test: Albert Kloezeman heeft corona: ‘Het ziekenhuis belde dat hij niet meer beter zou worden en dat papa ons graag wilde zien.’ Samen met haar moeder gaat ze naar het ziekenhuis: ‘We moesten een haarnetje op, mondkapje en vuurwerkbril voor en handschoenen en een schort aan en dan ga je naar je doodzieke vader toe. Hij was zo blij om ons te zien.’ Op woensdag 25 maart, een maand voor zijn tachtigste verjaardag, overlijdt hij in het ziekenhuis. Kloezeman wordt begraven op Engelmanskamp, de begraafplaats die hij jarenlang met veel passie beheerde.

Het wordt in die periode stil op straat. De scholen sluiten, horeca gaan dicht, in de winkelstraat is bijna niemand meer te vinden en op 17 april wordt ook het Heerderstrand afgesloten voor publiek. De kerken houden al geen bijeenkomsten meer, en de gemeenteraad stopt tijdelijk met vergaderen. Toch klinken dagelijks de kerkklokken. Normaal gesproken zijn er in het dorp Heerde gemiddeld twee uitvaarten per week, op het hoogtepunt van de coronacrisis worden 35 mensen in vier weken tijd begraven.

Het is stil op straat, tijdens de coronacrisis. Geen bezoekers voor winkels of het Heerderstrand, en de scholen zijn gesloten.

Op vrijdag 27 maart doet Jos Bleijenberg een noodoproep. De directeur van verzorgingstehuis Brinkhoven vraagt Defensie om steun: in zijn verzorgingstehuis zijn te veel besmettingen, onder bewoners, maar ook onder het personeel. Meerdere verpleegkundigen en verzorgenden moeten ziek thuis blijven. Militairen komen naar Heerde, om te helpen in het zwaar getroffen verzorgingstehuis: ‘Dat heeft ons echt geweldig geholpen.’

Directeur Jos Bleijenberg is ontzettend dankbaar voor de steun van Defensiepersoneel in verzorgingstehuis Brinkhoven.

Van de 70 bewoners van Brinkhoven, worden er 35 ziek. 12 herstellen, maar 23 van hen overlijden. Hoewel ze niet getest zijn op corona, twijfelt niemand aan de oorzaak van hun overlijden.

‘Als ik hier naar binnenging, ging ik echt een andere wereld binnen.' Judith Kruizenga is kwaliteitsverpleegkundige in Hanzeheerd. Ze maakt lange dagen toen de crisis op z’n hevigst was. Het verzorgingstehuis wordt gesloten voor bezoekers. Bewoners overlijden, op elke afdeling wordt een gedenktafel ingericht. Op de deuren van de kamers van overleden bewoners komen kransen te hangen. Kruizenga: ‘Die mogen de familieleden meenemen op het moment dat ze hier naar binnen mogen om de kamers leeg te halen. Wanneer dat is, weten we niet.'

Ook de andere kernen worden getroffen

Het virus beperkt zich niet tot het dorp Heerde. Ook in de andere kernen worden mensen ziek en overlijden inwoners. Zo telt Wapenveld meer dan 30 uitvaarten in negen weken tijd, terwijl dat er normaal gesproken zo'n zes zouden zijn.

Stuk voor stuk vormen deze kernen een hechte gemeenschap. Bij uitvaarten loopt normaal gesproken een groot deel van het dorp uit, om te condoleren. Maar tijdens deze crisis mag en kan dat niet: geen knuffel, geen arm om een schouder, geen groots afscheid.

Liesbeth Roke weet zeker dat in andere tijden de uitvaart van haar vader druk bezocht zou zijn. ‘Als hij rondfietste maakte hij altijd een praatje met wie hij dan ook tegenkwam,' vertelt ze bij zijn graf. Hij was betrokken bij de lokale voetbalclub, WZC: ‘Hij was ook groot Feyenoord-fan; als WZC én Feyenoord verloren dan had hij een slecht weekend.’

Op 31 maart wordt hij positief getest op corona, waarna hij naar het ziekenhuis moet. Drie dagen later overlijdt hij. Liesbeth Roke vindt het afscheid ontzettend moeilijk. Haar broer mag er niet bij zijn, omdat hij nog in quarantaine zit. ‘Er waren vier dragers met mondkapjes op en op de hoek van de begraafplaats stond een boa. Bij de kerk stond een politieauto, we kregen het idee dat gekeken werd of we ons aan de regels hielden.’ Dat haar vader weer bij haar moeder is, geeft haar rust. Maar het verdriet blijft: ‘een bruiloft kun je uitstellen, een begrafenis niet.’

In dezelfde week leeft oud-wethouder Herman van der Stege tussen hoop en vrees. Zijn vrouw wordt ziek. ‘Ze moest naar het ziekenhuis. In het begin had ze een slangetje onder haar neus, voor de zuurstof. Twee dagen later was het een kapje.’ Zijn vrouw komt uiteindelijk op de Intensive Care terecht. Ze bidden via de telefoon nog samen: ‘Zolang er leven is, is er hoop. Er kan altijd nog een wonder gebeuren.’

Hij mag haar niet bezoeken, tot de artsen laten weten dat ze zal overlijden. Wat hij in het ziekenhuis ziet, wenst hij niemand toe: ‘Dan zit je de laatste 10, 15 minuten bij je vrouw en dan zie je een worsteling. Een hart dat niet opgeeft. En zo sterft een mens aan corona. Verschrikkelijk.’

Van de vele mensen die ziek worden, herstelt ook een groot deel. Hans van Ark, predikant en Statenlid van de provincie Gelderland knapt na twee weken op. Zijn vrouw is echter lang ziek. Ze ligt meer dan 50 dagen op de Intensive Care: ‘Ik had afgesproken: als ze van de IC afkomt, dan hijs ik de vlag.’ Op zaterdag 16 mei is het zo ver. Zijn vlag is niet de enige: ‘In de omgeving zag ik daarna de ene na de andere vlag wapperen. Die steun is heel fijn.’ Toch is Van Ark voorzichtig, zijn vrouw, die als muziekdocent en koorbegeleider werkt, is nog niet hersteld. ‘Het is echt een achtbaan waar we in terecht zijn gekomen.'

Medeleven

Heerdenaren leven intensief met elkaar mee.

Ondanks de verplichte afstand, blijven de Heerdenaren bij elkaar betrokken. Bij het paarse hart voor het gemeentehuis worden elke avond kaarsen aangestoken. Getroffen families krijgen honderden kaartjes, worden regelmatig gebeld en ontvangen meelevende berichtjes op hun telefoon. En hoewel dat voor niemand hetzelfde voelt als een arm om de schouder, is het volgens iedereen wel tekenend voor de betrokkenheid binnen de gemeenschap.

Langzaam maar zeker worden de maatregelen versoepeld. Het wordt duidelijk drukker op straat, en mensen spreken weer met elkaar af. Toch zal ook in Heerde het 'gewone' leven voorlopig nog niet opgepakt worden. Het verdriet moet nog steeds een plek krijgen. Persoonlijk, maar ook in de samenleving. Hans van Ark: ‘Deze samenleving heeft heel veel tijd nodig om dit trauma te verwerken. Dit dorp heeft tijd nodig. Praten helpt, er aandacht aan besteden ook.’ Heerde is door corona in het hart geraakt, en dat zal de gemeenschap samen moeten verwerken.

Omroep Gelderland heeft een documentaire gemaakt: ‘In het hart geraakt’. Deze wordt op dinsdagavond 26-5 na het nieuws uitgezonden op TV Gelderland.

Samenstelling & regie: Ellen Kamphorst, Rik Kapitein en Ruben van der Scheer

Camera: Tristan Tieben

Montage: Peter van der Ham en Marcel von Hobe