Loading

Amsterdam City Rights Samenwerkingsverband van Amsterdammers met en zonder papieren

Op verzoek van de Nederlandse overheid faciliteert de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) sinds 1992 de vrijwillige terugkeer van migranten naar hun land van herkomst. Door de jaren heen zijn ruim 60.000 migranten in Nederland met hulp van IOM teruggekeerd naar meer dan 100 verschillende landen. Dat kan niet gerealiseerd worden zonder de intensieve samenwerking met overheidsinstanties, ambassades, gemeenten, NGO's, jeugdbescherming, zorginstellingen, migrantenorganisaties en sleutelfiguren. Deze nieuwe verhalenreeks gaat over die samenwerking. Of liever gezegd: over de mensen en organisaties waarmee IOM samenwerkt. Wat is hun rol? Hoe verhouden zij zich tot het onderwerp terugkeer? Wat drijft hen? Met welke uitdagingen hebben zij te maken? Kortom, in deze serie wordt nader kennis gemaakt met het netwerk van IOM in Nederland binnen het thema vrijwillige terugkeer.

In dit artikel: Een interview met Annette Kouwenhoven van Amsterdam City Rights.

"Zonder migratie was ik niet geboren."
Annette Kouwenhoven

In het najaar van 2019 keerde Alari (gefingeerde naam) uit Ethiopië, na een verblijf van vier jaar in Nederland, terug naar zijn land van herkomst. Naast de ondersteuning die hij hierbij kreeg van IOM was ook de NGO Amsterdam City Rights nauw betrokken bij zijn zaak. Zij organiseerden een crowdfunding om hem extra te kunnen ondersteunen bij zijn terugkeerplan. Deze bestond uit enerzijds de verkoop van edelstenen en mineralen, anderzijds het opstarten van een goed doel gericht op jongeren.

Hoe is Amsterdam City Rights ontstaan?

"Nadat ik een tijd voor het Wereldhuis van de Protestantse Diaconie gewerkt had kreeg ik het gevoel dat ik vanuit een andere positie beter tot mijn recht kon komen. Ik wilde me in het migratiedebat meer uitspreken en gaan richten op de rechten van ongedocumenteerde migranten. Dat deed ik bijvoorbeeld via lobbywerkzaamheden bij de gemeente en het organiseren van meetings met politici. Tegelijkertijd kwam er in 2017 een hele ‘basic rights’ beweging op gang voor ongedocumenteerden, waar ook het geven van voorlichting aan gekoppeld was. Er ontstond toen bij een aantal betrokkenen, inclusief ongedocumenteerden zelf, het idee om de krachten te bundelen. Zo kon de stem van de migrant zonder papieren beter worden gehoord."

Wat is jouw achtergrond?

"Ik ben zelf kunstenaar met als richting social design. Dat is een discipline waarbij je zoekt naar nieuwe manieren om naar maatschappelijke vraagstukken te kijken."

Hoe zie je jullie rol in dit werkveld?

"Wij zijn een actieve groep van mensen met en zonder papieren. Dat wil zeggen dat ik als Amsterdammer met papieren in nauw contact sta met ongedocumenteerde stadsgenoten. Zij weten exact te vertellen waar er lobby en hulp nodig is. Ik kan vervolgens assisteren om dat kenbaar te maken bij beslissingsnemers. We zitten eigenlijk in een netwerk, waarbij iedereen een bepaald specialisme heeft. In die zin is het gelijkwaardig en zie ik mezelf niet als hulpverlener. Maar ik kan migranten wel koppelen aan hulpverleners als daar behoefte aan is. Dat kan gaan om migranten die overwegen om terug te keren, maar ook die een status hebben verworven en wat extra begeleiding nodig hebben bij integratie."

"Het komt vaak neer op gebrek aan informatie. We proberen dat zo goed mogelijk te ondervangen."

Welk soort ondersteuning bieden jullie?

"Het komt vaak neer op gebrek aan informatie. We proberen dat zo goed mogelijk te ondervangen. We geven deze week bijvoorbeeld samen met FairWork voorlichting aan een groep dat je ook bij een irreguliere baan bepaalde rechten hebt. Hetzelfde geldt voor toegang tot gezondheidszorg. Dit soort informatie blijft hard nodig. We proberen dat vooral via sleutelfiguren binnen de verschillende groepen door te geven. Zij zijn een belangrijk onderdeel van ons team. Maar ook publieke evenementen en het faciliteren van sociale activiteiten in de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) zijn onderdeel van ons werk. Wij helpen met de financiering via het participatiebudget, maar ongedocumenteerden kunnen zelf met initiatieven komen. Dat loopt uiteen van een bingoavond tot exposities en hiphopworkshops. Dat brengt mensen samen en dat biedt weer allerlei mogelijkheden. Zo kunnen ze voor zichzelf bijvoorbeeld crowdfundingsactiviteiten organiseren. Je ziet dat er veel ondernemerschap is en motivatie om dingen te doen."

"Als ik kijk naar Filipijnse vrouwen bijvoorbeeld, denk ik: zo was mijn moeder ook."

Waar is jouw interesse voor migratie ontstaan?

"Zonder migratie was ik niet geboren. Mijn moeder is als arbeidsmigrant in de jaren vijftig naar Amerika vertrokken om daar geld te verdienen voor de familie. Onderweg is ze mijn vader tegengekomen in Londen. Als ik kijk naar Filipijnse vrouwen bijvoorbeeld, denk ik: zo was mijn moeder ook. Migratie is voor mij heel dichtbij. Maar zelf kies ik er niet voor. Ik heb wel veel gereisd en op verschillende plekken gewoond, maar ik ben juist vanuit hier graag verder betrokken bij het onderwerp."

"Per keer kunnen we kijken waar we wat extra’s kunnen doen. En dat verder overzichtelijk houden door met een paar partijen eraan te werken."

Waar zie jij de meerwaarde van de samenwerking met IOM?

"Een goed voorbeeld is de terugkeer van Alari. Bovenop het specialisme van IOM als internationale organisatie die wereldwijd terugkeer kan faciliteren, hebben we naast opvang voorafgaand aan vertrek, via crowdfunding voor wat extra middelen kunnen zorgen. Soms zetten we zo’n actie op touw als we zien dat iemand serieus met een idee bezig is. Gezien de plannen van Alari was deze extra support een welkome aanvulling op het standaard herintegratiepakket. We snappen dat dit een pakket is dat voor iedereen gelijk is en aan regels gebonden, maar terugkeer is vooral een kwestie van maatwerk. Wij kunnen daar wat makkelijker op inspelen via ons netwerk van particuliere donoren. Dat kan gaan om een bepaalde cursus voor vertrek, maar ook nog even snel een koffer of wat extra kleren regelen. Het hoeft niet altijd heel groot te zijn. Per keer kunnen we kijken waar we wat extra’s kunnen doen afhankelijk van de behoefte. En dat verder overzichtelijk en discreet houden door met een paar partijen eraan te werken. Ik denk dat we elkaar daarin goed kunnen vinden."

Een paar maanden na zijn terugkeer is het Alari gelukt om een organisatie op te starten die zich richt op jeugd en ouderen. Jongeren met een businessplan kunnen in een project ondersteund worden met kennis en een klein startkapitaal. Een ander project voorziet in de tijdelijke opvang van dakloze kinderen en ouderen, waarbij samen met de familie naar een meer permanente oplossing gezocht wordt.

Voor meer verhalen over het werk van IOM en de migranten die ondersteund worden bij vrijwillige terugkeer, klik hier

Created By
Olivier Sprée
Appreciate

Credits:

Fotografie: Barbara Salewski-Ratering