Loading

Կացարանի օրագրեր կամ «Ես սիրում եմ ձեզ, ընկեր Շուշանիկ» Սոնա Մարտիրոսյան

Հայաստան մրցումների ժամանող արտասահմանցի մարզիկների կեցության համար նախատեսված փոքրիկ մասնաշենքի երկրորդ հարկում սյունից սյուն ձգվում է լվացքի պարանը: Նույն կոկիկությամբ ու ճիշտ հերթականությամբ՝ մեծից փոքր, պարաններին կախվում են պատերազմն ու սարսափը, հույսն ու կարոտը, կանանց ու երեխաների մուգ հագուստները: Պատերազմ է, տղամարդիկ չկան:

Շուշանիկ

Հենց մուտքի մոտ դիմավորում է Շուշանիկ Փափազյանը՝ ընկեր Շուշանիկը՝ գրկին Նարեն, ինչպես միշտ, արդեն 3 ամիս: Նարեն միայն ընկեր Շուշանիկի գրկում է քնում, միայն իրենց երկուսին հայտնի թաքուն օրորոցայինի տակ:

Երեխաներիս մեծ մասն արդեն գնացել են, մնացել են միայն նրանք, ովքեր գնալու տեղ այլևս չունեն… Գիտե՞ս՝ երբ որոշեցի այստեղ գալ: Տատիկիս հուղարկավորությունից հետո: Տատիս մահն իմ ամենամեծ կորուստն էր, հետո սկսեց պատերազմը, ու ես մի կողմ դրեցի իմ ներսի, փոքր, անձնական պատերազմը, որովհետև հիշեցի, որ տատս ինձ ամեն ինչից շատ սովորեցրել է բարի լինել: Ես գիտեի, որ բարի եմ, բայց երբևէ բարությունս փորձելու տեղ չեմ ունեցել:

Բաներ, որ փոխվեցին

«Ես սկսեցի ամաչել իմ թուլությունից… Նրանք այնքան ուժեղ են: Հիմա մտածում եմ, որ իմ միակ առավելությունն ուժեղությունս է, որ գտա այստեղ: Նոյեմբերի 10-ին, երբ մտա դասարան ու տեսա երեխաներին՝ կարմրած, ուռած աչքերով, բայց գիրք-տետրերը դիմացը դրած: Ես նայում էի Տիգրանին, որ ուզում էր անգլերեն սովորել, Տիգրանին, որ այլևս տուն չուներ, ու ամաչում էի, ոտքերիս դողից: Ու ես մտածեցի՝ Շուշանիկ, դու ինչքան թույլ ես»:

«Մինչև պատերազմը ես չգիտեի՝ ով եմ ես, ինչի համար եմ ես: Ես գիտեի, որ լրագրող եմ, որ լավ եմ գրում: Գիտեի, որ լրագրությունը մարդկանց օգնելու մասին է, բայց միևնույն է՝ ինձ դա հերիք չէր: Այս երեք ամիսներին ես հասկացա՝ ով եմ ես և ինչ եմ ուզում: Հիմա, Նարեին գրկած, ես հասկանում եմ, որ այսօր նրան ավելի պետք եմ, քան երբևէ այլ որևէ մեկին: Ես հասկանում եմ, որ այստեղ լինելս ճիշտ էր: Որովհետև Տիգրանս ասում է՝ «Ընկեր Շուշանիկ, ես սիրում եմ ձեզ, որովհետև դուք հավատում եք ինձ»»:

Կացարանի մարդիկ

Քրտնած ճաշարանում սեղանները պատրաստվում են միշտ նույն ժամերին: Առավոտյան 7-ից արցախցի կանայք պատրաստվում են նախաճաշի: Սեղանները հավաքելուց անմիջապես հետո՝ ճաշի ու հետո ընթրիքի համար: Ցուրտ ճաշարանում, կրակի կողքին տաքացնում են սառած ձեռքերը ու մտածում իրենց տների մասին.

«Ես ոչինչ չեմ վերցրել հետս. Ո՛չ ոսկեղենս, ո՛չ փաստաթղթերս: Այստեղ եկել ենք հենց նկուղից: Հանգիստ էի, որովհետև վստահ էի, որ Շուշին անառիկ կմնա: Շուշին ոնց ադրբեջանական կլիներ: Դա անհնար էր: Շուշին կորցնել, կնշանակեր կորցնել ամեն ինչ: Անհնար բան էր, որ եղավ: Թողածի մասին շատ չեմ մտածում: Միակ բանը, որ ափսոսում եմ, կնունքիս խաչն է, որ տանը մնաց»,- ասում է շուշեցի կանանցից մեկը: Մյուսն իր տունը տեսել է օրեր առաջ: Ադրբեջանցիներն իրենց տան արևկող, բաց պատշգամբից մզկիթն են նկարել: Դրանից հետո ոչինչ չի նայում:

կացարանի երեխաները

Պատերազմի օրերին ընկեր Շուշանիկն իր աշակերտներին նոթատետրեր է բաժանել: Դրանց մեջ երեխաներն իրենց մտքերն են գրում. Մեկը հոր մասին, մյուսն իրեն ծեծող հասակակիցների, երրորդն իր վատ երազների մասին: Իսկ մնացողները… գնացողների ու մնալու մասին:

Անգելինա

Միրա

Լիլյա

Նարե

Նարեն կացարան եկավ 4 ամսականում, և այստեղ տոնեց 7 ամսականը: Շուշին ու շուշվա իրենց տունն այլևս չկա, բայց Նարեն այդ մասին դեռևս չգիտի: Անհանգիստ է, քնի ժամն է: Ընկեր Շուշանիկը ականջին ցածր երգում է միայն իրենց երկուսին հայտնի թաքուն օրորոցայինը ու ժամանակ առ ժամանակ ցածր շշնջում. «Ես ի՞նչ եմ անելու առանց քեզ, Նարե»: