Loading

Övladlarımızı radikal dini cərəyanların təsirindən necə qoruyaq? – ARAŞDIRMA

Azərbaycanda nə qədər dini qurum var?

Dini qurumların yenidən dövlət qeydiyyatına alınması prosesi başlayandan sonra 925 dini qurum qeydiyyatdan keçib. Konfessional baxımdan onların 892-si İslam, 33-ü isə qeyri-islam (xristian – 22; yəhudi – 8; krişna – 1; bəhai – 2) təmayüllüdür.2017-ci ildə dini təhsil müəssisələrinin dövlət qeydiyyatına alınması prosesi başlayandan 10 dini təhsil müəssisəsi dövlət qeydiyyatına alınıb.Ölkə ərazisində 2250 məscid mövcuddur. O cümlədən Azərbaycanda 14 kilsə, 7 sinaqoq fəaliyyət göstərir. (Mənbə: Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi http://www.scwra.gov.az/az/view/pages/306?menu_id=83)

Radikal meyllər necə yayılır?

Elnur Rüstəmov: "Nəzərə almaq lazımdır ki, yeniyetməlik dövrünün öz psixoloji narahatlıqları olur. Hər bir yeniyetmə də bu narahatlıqları fərqli formada yaşayır. Daha çox təhsildən yayınanlar bu qrupların qurbanına çevrilirlər. Əslində valideyn görür və bilir övladı nə işlə məşğuldur. Sadəcə ya ciddiyə almır, ya da görməməzlikdən gəlirlər. Valideyn o zaman hərəkətə keçir ki, artıq ziyanını görməyə başlayır. Əlbəttə, valideyn anında tədbir görsə, problem də zamanında həllini tapacaq. Əsas diqqəti biz təhsilə yönəltməliyik."

Artıq illərdir ki, bəzi yeniyetmə, gənc, hətta uşaqların dini radikal təriqətlərə meyillənməsi baş verir. Bunların nəticələri barədə az-çox məlumatlıyıq. Əfsus ki, bu zaman həmin şəxslər sadəcə “qurban” olduqlarını anlamır, bunu dinin müəyyən “vacib hökmü” kimi qəbul edərək “yuxarı”ların – sifarişçilərin əmr və tələblərini qeyd-şərtsiz yerinə yetirməklə məşğul olurlar. (Müxtəlif səviyyələrdə olan çıxışlarda bu fikirlər səsləndirilib: həm dövlət qurumlarının nümayəndələri tərəfindən, həm də ilahiyyatçılar tərəfindən)

Radikal dini ideologiyaları yayaraq uşaq və yeniyetmələri öz cənginə alanlar əlbəttə ki, çox zaman problemli, münaqişəli, valideyn tərbiyəsindən uzaq, diqqətdən kənar uşaqları özlərinə “qurban” seçirlər. Valideynlər bundan xəbər tutanda isə artıq gec olur, necə deyərlər “qatar getmiş sayılır”. Bəs görəsən, ata və analar, böyük qardaş və bacılar ailələrində belə bu məqamda nələrə diqqət yetirməli və nədən agah olmalıdırlar. Mövzu ilə bağlı Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun rəhbəri, psixoloq Elnur Rüstəmovun fikirləri ilə tanış olduq.

“Çox zaman onlar bunu problem kimi yox, həyat tərzi kimi dəyərləndirirlər və psixoloji dəstəyə müxtəlif üsullarla müqavimət göstərirlər”

- Bildiyiniz kimi, bugün biz informasiya əsrində yaşayırıq. Əsrin öz çağırışları var. Bu çağırışları adekvat cavab vermək üçün birinci növbədə ən müasir elmi biliklərlə silahlanmalıyıq. Bu istiqamətdə təhsil bizim üçün ən prioritet sahə olmalı, onun fasiləsizliyi təmin olunmalıdır. İnsan özünü dərk edəndən ömrünün sonuna qədər öyrənməli, özünü inkişaf etdirməlidir. Bununla paralel psixoloji sağlamlıq qorunmalıdır. Bura biz psixoloji, tibbi, pedaqoji, loqopedik məqamları daxil etməliyik. Bu məqamlar uşaq dünyaya gələndən hər bir valideynin diqqət mərkəzində olmalıdır. Burada birinci növbədə harada, hansı şəraitdə yaşamağından asılı olmayaraq valideyn özü maraqlı olmalıdır. Valideynin maraqlı olması üçün cəmiyyətdə maariflənmə işini aparmaq lazımdır. Bunun həyata keçirmə formaları müəyyənləşməli, faydaları təbliğ olunmalıdır. Bu gün qeyd edilən istiqamətdə dövlət tərəfindən böyük addımlar atılır və qanunlar qəbul olunur. Bu qanun layihələrində psixoloji sağlamlıq və psixoloji təhlükəsizliklə bağlı geniş faəliyyət istiqamətləri öz əksini tapıb. Bu,həmdə psixoloji dəstəyin fasiləsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində atılan addımdır. Artıq uşaq bağçasından başlayaraq hər bir uşağın psixi sağlamlığı diqqət mərkəzində olacaq. (Mənbə: “Psixoloji sağlamlıq haqqında” Qanun)Bütün bunlar əslində yuxarıda qeyd etdiklərimin həyata keçirilməsində hazırlanan baza prinsiplərdir. Bunlar həyata keçirilidikcə uşaq və yeniyetmələrin hansısa radikal qrupara qoşulması, zərərli vərdişlərə aludə olması və sair bu kimi neqativ halların qaşısı alınacaq. Böyük iqtisadi, siyasi təbəddülatlarla dolu bir zaman yaşayırıq. Bundan ən çox əziyyət çəkən günahsız insanlar olur. Tarixən insanları kütləvi şəkildə idarə etmək, onları öz marağının qurbanına çevirmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə olunub. Bu vasitələrdən biri də bu gün dünyada geniş yayılmış radikallıq və onun bir qolu olan dini radikalizmdir. Cəmiyyətdə qarışıqlıq salmaq üçün çox vaxt onlardan istifadə olunur. Azərbaycanda da bunu həyata keçrimək istəyən qüvvələr var və onlar bütün mümkün vasitələrdən istifadə edirlər ki, ətraflarına daha çox insan cəlb etsinlər, onları öz mənfur planlarında istifadə etsinlər. Çox zaman bu işdə yeniyetmələrdən vasitə kimi istifadə edirlər. Onların duyğularına təsir göstərərək, öncə özlərini “ədalət” carçısı kimi onlara təqdim edir, bəzi dini ritual və konkret öz məqsədlərinə xidmət edən kitablar oxutdurur, audio və video materiallarla təbliğat işi aparırlar. Valideynlər ilk dövlər bunun təhlükəli olduğunu görməməzlikdən gəlirlər. Artıq övladlarının düşüncə və davranışlarında qəribəliklər görəndə hərəkətə keçirlər ki, bu da çox zaman gec olur. Digər qisim uşaq və yeniyetmələri isə valideynlər özləri bu işlərə cəlb edirlər. Əsas təhlükə də belə hallarda yaranır.

“Daha çox təhsildən yayınanlar bu qrupların qurbanına çevrilirlər”

- Nəzərə almaq lazımdır ki, yeniyetməlik dövrünün öz psixoloji narahatlıqları olur. Hər bir yeniyetmə də bu narahatlıqları fərqli formada yaşayır. Daha çox təhsildən yayınanlar bu qrupların qurbanına çevrilirlər. Əslində valideyn görür və bilir övladı nə işlə məşğuldur. Sadəcə ya ciddiyə almır, ya da görməməzlikdən gəlirlər. Valideyn o zaman hərəkətə keçir ki, artıq ziyanını görməyə başlayır. Əlbəttə,valideyn anında tədbir görsə, problem də zamanında həllini tapacaq. Əsas diqqəti biz təhsilə yönəltməliyik. Bununla biz özümüzü bir çox problemlərdən sığortalamış olarıq. Təhsildən yayınma halları da daha çox yeniyetməlik dövründə baş verir. Konkret olaraq 5-ci sinifdən sonra. Bu zaman uşaqlar yeniyetməlik dövrünə qədəm qoyurlar. Onların düşüncə və davranışlarında kəskin dəyişikliklər baş verir. Ona görə də valideynlər belə həssas dönəmdə övladlarının yanında olmalı, onlara dəstək olmalıdırlar. Çox zaman yeniyetmələrin daxili psixoloji narahatlıqları olur ki, bunu da onlar ailə ilə paylaşa bilmirlər. Belə hallarda yaxşı olardı ki, valideyn övladını psixoloqla görüşdürsün. Əks təqdirdə yeniyetmə ətrafın, tanımadığı insanın təsirinə düşür ki, bu da irəlidə daha böyük problemlərə yol açır.

“Bəzən dini təriqətlərin daşıyıcıları olan kişilər həyat yoldaşlarını, uşaqlarını müxtəlif dini ayinləri icra etməyə məcbur edir, nəticədə həmin ailələrin dağılması prosesi baş verir”

- Bəzən xanımlar dini təriqətlərin qurbanına çevrilirlər. Sonradan ailə üzvlərini də bu işə cəlb etməyə çalışırlar. Zatən onların bu qruplara cəlb edilməsi məqsədli, planlı şəkildə baş verir. Cəlb edilənlər arasında bütün təbəqələrdən olan insanlar olur. Problem təbəqəyə yox, insana, fərdə bağlı bir problemdir. Çox zaman onlar imkanlı, nüfuzlu adamları, yaxın ətrafını öz qruplarına əlavə edərək, zaman keçdikcə onlardan öz məqsədləri naminə istifadə etməyə çalışırlar.Bununla bağlı müraciətlər də olur. Çalışırıq ki, birinci növbədə onlarda düşdükləri durumla bağlı bir fərqindəlik yaradaq. Çünki, çox zaman onlar bunu problem kimi qəbul etmir, həyat tərzi kimi dəyərləndirirlər və psixoloji dəstəyə müxtəlif üsullarla müqavimət göstərir, seanslara gecikir, tez-tez vaxtı dəyişirlər. Şübhəsiz, biz bütün buna anlayışla yanaşır, çalışırıq ki, onlar probleminin fərqində olsunlar. Ondan sonra birgə fəaliyyət planı hazırlanır. Açığı elə hallar da olub ki, onları bu yoldan çəkindirmək qeyri-mümkün olub. Bu isə istisnalıq təşkil edir.

Məsələ ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov da maraqlı fikirlər səsləndirib: "Bəzi dini qüvvələr müəyyən vədlər, şirinikləndirici təkliflər qarşılığında yuxarı sinif şagirdlərini öz dini mərkəzlərinə dəvət edib onları öz sıralarına daxil etməyə çalışırlar"

- İlk növbədə qeyd edim ki, Azərbaycan xalqını vahid ideologiya ətrafında birləşdirən onun zəngin mədəniyyəti, mənəvi dəyərləri, adət-ənənələri ilə yanaşı, həm də İslam dinidir. Azərbaycan dövləti ölkəmizdə milli-mənəvi, dini dəyərlərin qorunması istiqamətində ciddi işlər görməkdədir. Dinə dövlət qayğısı göstərən müstəqil Azərbaycan Respublikası, həm də sivil, dünyəvi və demokratik dövlət olduğunu Konstitusiyamızda bəyan etmişdir. Ölkədə tolerant mühitin olmasına baxmayaraq, bəzi qüvvələr bu sabitliyi pozmaq istəyir və bunun üçün azyaşlılardan istifadə edirlər. Hazırda ölkənin 4472 orta məktəbində 1.6 milyon şagird təhsil alır. Bu, olduqca geniş auditoriyadır. Təəssüf ki, günümüzdə bəzi dini qüvvələr müəyyən vədlər , şirinikləndirici təkliflər qarşılığında yuxarı sinif, xüsusi ilə IX-X, XI sinif şagirdlərini öz dini mərkəzlərinə dəvət edib onlara söhbətlər edir, belələrini öz sıralarına daxil etməyə çalışırlar.

“1990-cı illərin əvvəllərində ölkədəki qeyri-stabil vəziyyətdən istifadə edən qeyri-ənənəvi təriqət nümayəndələri müxtəlif din və cərəyanları yaymağa başlamışdı”

Bir məqamı qeyd edim ki, Vətənə, valideynə sevgi imandandır, Vətəni sevmədən İslamı sevmək olmaz. İslamda deyilib ki, hər bir şəxs ona bir hərf öyrədənə səcdə ilə yanaşmalıdır. Bizə tədris keçən müəllimlərimizin fədakar əməyi hər cür sitayişə layiqdir. “Qurani-Kərim”də əxlaqla bağlı məsələlərə daha çox yer ayrılıb və yeniyetmələrin təlim-tərbiyə işlərində İslam dəyərlərinin uşaqlara düzgün aşılanması vacib məqamdır. Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva Avropa paytaxtlarında İslam dininin təbliği, İslamda vacib dəyərlərin qorunub saxlanması istiqamətində böyük işlər görüb.

Amma müəyyən dini quruplar, icmalar İslamın hökmlərindən öz məqsədləri, maraqları üçün istifadə edir, dini kitabları dəyişərək, təhrif edərək azyaşlı şagirdləri aldadırlar. Gənclərin qeyri-ənənəvi, mürtəce cərəyanlara cəlb olunmasının qarşısının alınması kimi onlar arasında maarifləndirmə işlərinin aparılması vacibdir. Bu istiqamətdə məktəblərin rolu böyükdür. Amma təəssüflər olsun ki, hazırda orta məktəblər öz üzərinə düşən işi yerinə yetirmək istəmirlər və yerinə yetirmirlər. Üstəlik bəzi valideynlər də dini xurafata meyil edirlər; məsələn, Məhərrəm ayında, xüsusilə Aşura günü dini ayinlərin icrası zamanı bu ayinlərə körpələrin, yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların cəlb edilməsi kimi addımları da atırlar. Xoşagəlməz hal odur ki, balaca südəmər uşaqların min illərlə daşınan fanatizmə, ekstremizmə, düşüncəsizliyə yem edildiyinin, qurban olunduğunun da şahidi oluruq.Bilirsiniz ki, 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədəki qeyri-stabil vəziyyətdən istifadə edən qeyri-ənənəvi təriqət nümayəndələri müxtəlif din və cərəyanları yaymağa başlamışdı. Bunlar arasında vəhhabilik, xaricilik və sair, xristiyan-protestant yönümlü adventizm, “Yehova şahidləri”, habelə müstəqil dinlər kimi fəaliyyət göstərən krişnaizm, sankretist dinlər olan bəhailik,munçuluq,ibrahimilik kimi cərəyanları göstərmək olar. (

QEYD: Bu cərəyanlar haqqında aşağıdakı linklərdən ətraflı məlumat əldə edə biləriniz: (https://modern.az/az/news/22741http://news.lent.az/news/42112http://news.lent.az/news/42169)

“Bütün bu problemlərin aradan qaldırılması üçün gərək orta məktəblərdə dini biliklərin tədrisi işinə çoxdan başlanılardı”

Bilirsiniz ki, "Dini ekstremizmə qarşı mübarizə haqqında" qanun qəbul olunub. Bu qanunla gənclərin təriqətlərə cəlb olunmasının qarşısı ciddi şəkildə azalsa da, hələdə müəyyən bölgələrdə problemlər var. Bütün bu problemlərin aradan qaldırılması üçün gərək orta məktəblərdə dini biliklərin tədrisi işinə çoxdan başlanılardı. Axı dini dəyərlər tarix boyu xalqımızın milli-mədəni və ideoloji identikliyini formalaşdırmış əsas baza hesab olunur. Orta təhsil müəssisələrində din fənninin tədrisi imkan verəcək ki, həm şagirdlərin dini cəhətdən savadlanması sağlam əsaslar üzrə baş versin, həm də onlar tarixi ənənəmiz və keçmişimizin dini tərəfini öyrənsinlər. Əxlaqi tənəzzül və həyata baxış tərzinin xalqımıza yad təmayüllərin təsiri ilə cılızlaşması, ictimai əxlaq qaydalarının pozulması, ailədaxili tərbiyənin xoşagəlməz format kəsb etməsi daha çox azyaşlı və gənclərə təsir göstərir. Məhz bu, zəruri edir ki, orta məktəblərin aşağı siniflərindən başlayaraq dini biliklər tədris olunsun. Amma dini tədrislə məşğul olacaq müəllimlərin İslamı yaxşı bilməsi, ölkəmizin milli-mənəvi “xəritə”sinə bələd olması ilkin şərtdir. Xaricdə oxuyan əksər dindarların, bəlkə də ən çatışmayan cəhəti Azərbaycan reallığına bələd olmamaqları, təhsil aldıqları ölkələrin dini mühitini ölkəmizdə kortəbii şəkildə yaratmaq cəhdləridir. Yerli məzunların da çatışmayan cəhəti İslam hüququ, tarixi, mədəniyyəti və s. haqda biliklərinin yüksək səviyyədə olmamasıdır. Beləliklə, bu sahədəki kadrların əksəriyyəti sağlam dini tədris aparacaq səviyyədə deyil. Bir sözlə, düşünürəm ki, doğru və dolğun dini təhsil bu problemin də aradan qaldırılmasına imkan verərdi.

Rəsmi qurumlar nə deyir?

2016-cı ildə West Point Terrorizmlə Mübarizə Mərkəzi tərəfindən aparılan araşdırma zamanı Azərbaycandan İŞİD-ə qoşulan muzdluların sayının 122 nəfər olduğu qeyd olunub. (Mənbə: https://sputnik.az/news/20160420/404772630.html)

Ötən il açıqlanan rəsmi məlumatda isə bildirilir ki, Şimali Qafqazdakı terror qruplaşmalarına qoşulan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı onlarla ölçülürdüsə, Əfqanıstan və Pakistana getmiş Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 300-ə yaxın, Suriyadakı münaqişə bölgəsinə gedənlərin sayı isə 1000-dən artıq olub. (Mənbə: http://kaspi.az/az/dtx-suriyaya-geden-azerbaycan-vetendaslarinin-sayi-1000-den-cox-olub/pages/q.pdf)

2017-ci ildə isə açıqlanan rəqəmlərdə İŞİD-ə qoşulan 300-ə yaxın azərbaycanlının döyüşlərdə öldüyü bildirilib. Ümumiyyətlə İŞİD-ə qoşulanlardan 85 nəfərin həbsdə, 195 nəfərin isə Azərbaycan vətəndaşlığından çıxarıldığı qeyd olunur. (Mənbə: https://azvision.az/news/126956/isid-e-qosulan-300-e-yaxin-azerbaycanli-doyuslerde-olub-medet-quliyev.html)

Dövlət qurumları ölkədə radikalizm ideyalarının yayılmasının qarşının alınması, o cümlədən, dinlə, bağlı düzgün maarifləndirmə işi bir neçə istiqamətdə aparılır.Bu prosesin əvvəlində belə yalan fikirlərə uyaraq və yaxud da öz maraqlarını təmin etmək üçün Azərbaycanda da İŞİD-ə qoşulanlar haqqında faktlar var idi. Lakin həm ölkə daxilində hüquq-mühafizə orqanlarının apardığı profilaktik tədbirlər, həm Milli Məclis tərəfindən ekstremizm və terrorizmə qarşı mübarizə ilə əlaqədar qanunlara, o cümlədən “Dini etiqad azadlığı haqqında” qanuna dəyişikliklərin edilməsi, həm də cəmiyyət içərisində müxtəlif dövlət qurumlarının apardığı siyasət öz nəticəsini verdi.İndiyə qədər Azərbaycana qarşı din amilindən istifadə edərək yönələn təhdidlərin qarşısı alınıb (Mənbə:Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlının Trend-ə müsahibəsi (http://www.dqdk.gov.az/az/view/news/8513/mubariz-qurbanli-bu-gun-dini-radikal-qruplarin-azerbaycanda-ne-ideoloji-)

Ramil Zeynallı

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a copyright violation, please follow the DMCA section in the Terms of Use.