Loading

PTF w Krakowie Wojciech Gawlik (Uniwersytet Jagielloński)

Oddział Krakowski PTF powstał wkrótce po utworzeniu Towarzystwa w 1920 roku, kontynuując tradycję działających w UJ od dawna katedr fizyki (doświadczalnej i teoretycznej) a od 1910 Zakładu Fizycznego.

Działali w nich m.in. Profesorowie Zygmunt Wróblewski, August Witkowski, Władysław Natanson, Marian Smoluchowski i Konstanty Zakrzewski. Po powstaniu Akademii Górniczej (obecnie AGH), od 1919 roku działa też w Krakowie katedra fizyki AG gdzie pracują m.in. Profesorowie Mieczysław Jeżewski i Marian Mięsowicz.

Uczeni z obu tych uczelni stają się aktywnymi członkami Oddziału Krakowskiego PTF.
prof. Władysław Natanson

Pierwszym przewodniczącym Oddziału Krakowskiego został Władysław Natanson, który wspólnie z Konstantym Zakrzewskim był jednym z współzałożycieli PTF. Siedzibą Oddziału do roku 1965 było Collegium Witkowskiego (obecnie mieszczące Wydział Historii UJ), później budynek Instytutu Fizyki i Matematyki przy ulicy Reymonta 4, a od 2015 nowoczesny budynek na nowym kampusie UJ.

Podobnie jak w całym Towarzystwie, działalność Oddziału koncentrowała się na organizowaniu spotkań naukowych omawiających najnowsze osiągnięcia fizyki a także wykładów popularnych dla szerszej publiczności.

Spotkania te były kontynuacją zainicjowanego przez profesorów Witkowskiego i Natansona w r. 1895 seminarium fizycznego prowadzonego następnie przez Mariana Smoluchowskiego i Konstantego Zakrzewskiego. W 1920 r. Krakowskie Konwersatorium Fizyczne przechodzi pod egidę Oddziału i staje się ważną dla krakowskiego życia naukowego instytucją, szczególnie aktywną po przybyciu Krakowa w 1935 (z Wilna) Prof. Jana Weyssenhoffa.

W czasie okupacji zakłady fizyczne UJ i Akademii Górniczej zostają w dużym stopniu zdewastowane, Collegium Witkowskiego zostaje zajęte przez Niemców ale fizycy krakowscy w miarę możliwości zabezpieczają aparaturę, pracują teoretycznie i organizują tajne nauczanie.

Po II wojnie światowej Oddział Krakowski wznawia działalność już 10 lutego 1945 r. a przewodniczącym zostaje Prof. Jan Weyssenhoff. Następuje niezwykłe ożywienie pracy naukowej, wznowienie nauczania i badań. Dodatkowego impulsu dostarcza przybycie do Krakowa Henryka Niewodniczańskiego, który obejmuje drugą Katedrę i Zakład Fizyki Doświadczalnej UJ i z wielką energią rozwija nowoczesne badania. Profesorowie Niewodniczański, Mięsowicz i Weyssenhoff to głowni animatorzy krakowskiego życia naukowego pierwszych powojennych latach. Ich uczniowie i następcy z powodzeniem kontynuują dzieło swoich mistrzów.

Od lewej: prof. Marian Mięsowicz, prof. Henryk Niewodniczański, prof. Jan Weyssehoff

Mimo trudności, rozwija się współpraca zagraniczna. W 1947 roku Prof. Weyssenhoff ze współpracownikami organizują w Krakowie I Międzynarodową Konferencję Promieni Kosmicznych z udziałem takich znakomitości jak P. Auger, P.M.S. Blackett, C.F. Powell, J.A. Wheeler. Stała się ona znakomitą okazją do wznowienia kontaktów polskich fizyków z zagranicznymi ośrodkami naukowymi.

Ważną rolę dla krakowskiego środowiska odgrywa Krakowskie Konwersatorium Fizyczne, które stało się ważną do dziś instytucją. Posiedzenia Konwersatorium z udziałem Profesorów Niewodniczańskiego, Mięsowicza i Weyssenhoffa pozostawiały niezapomniane wrażenia.

W ciągu 100 lat swojego istnienia Oddział Krakowski ośmiokrotnie gościł członków PTF (Zjazdy w latach: 1924, 1934, 1950, 1965, 1973, 1993, 2009 i 2019). Oddział zorganizował i doprowadził do powstania Sekcji Dydaktycznej PTF, która żywo współpracuje z różnymi międzynarodowymi organizacjami dydaktycznymi. Oddział prowadzi też bardzo aktywną działalność na rzecz uczniów i nauczycieli – różnorodne konkursy, pokazy, dni otwarte, festiwale. Ponadto wraz z Wydziałem FAIS UJ wydaje pisma dla uczniów Foton i Neutrino.

W trakcie wykładu przedstawię najważniejsze fakty z działalności OK PTF od 1920 roku i postaram się omówić jego wkład w działalność Towarzystwa.

(na zdjęciu: wykład Jana Weyssenhoffa na VII Zjeździe Fizyków Polskich w Krakowie, 1934 r.)

Prof. dr hab. Wojciech Gawlik jest profesorem w Instytucie Fizyki UJ.

Był kierownikiem Zakładu Optyki Atomowej i twórcą Zakładu Fotoniki IF UJ. Zajmuje się fizyką atomową, fizyką zimnej materii oraz optyką nieliniową i kwantową. Jest pionierem doświadczalnych badań zimnej materii w Polsce i jednym z twórców Krajowego Laboratorium Fizyki Atomowej i Optycznej w Toruniu.

Kierował Krakowskim Oddziałem PTF w latach 1995-97, 2009-11.

16 października 2020 r. godz. 16:00

Aula Gmachu Fizyki, Politechnika Warszawska

Credits:

Photos by Narodowe Archiwum Cyfrowe, Wojciech Gawlik