Democratische Gedachten - Herfst 2016 Het moet anders. Een paar overpeinzingen.

Waarom met het anders?

1. Het is toch alom de best denkbare bestuursvorm? Het is gebaseerd op het gelijkheidsbeginsel. Gelijke rechten en plichten voor iedereen. Daarmee is de democratie ook verankerd in de universele verklaring van de Rechten van de Mens. In een goed functionerende democratie is dat gelijkheidsbeginsel in balans met het vrijheidsbeginsel. Mogelijke fricties tussen gelijkheid en vrijheid worden gezamenlijk opgelost. Ook de bescherming van minderheden is in een goede democratie op basis van solidariteit verzekerd. En de werking van de democratische bestuursvorm wordt dan ook nog eens geborgd daar de scheiding der machten in een wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Kortom; wat willen we nog meer?

2. In een statische en gesloten samenleving kan het stelsel in z’n huidige vorm nog wel een tijdje mee. Misschien wat bijschaven door nog eens naar de voorstellen in het Appèl uit 1966 te kijken, of door over de voor- en nadelen van referenda te debatteren. Maar de wereld is veranderd. Niets is meer statisch, alles is in beweging. Gelijkheid, Vrijheid en solidariteit (broederschap, dus) zijn soms ver te zoeken. Sociale, maatschappelijke en economische verbanden zijn veel complexer geworden. Communicatie gaat split-second over de wereld. Monetaire systemen, voedselvoorziening, handel, transport en distributie zijn op globaal niveau met elkaar verweven. De ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie, robotisering en biotechnologie zullen verschillen in de samenleving verder vergroten.

3. Ten tijde van de verzuiling was het allemaal nog overzichtelijk. In deze eeuw is de conventionele democratische bestuursvorm echter niet meer toekomstbestendig. Er worden door democratisch gekozen bestuurders en volksvertegenwoordigers op deelgebieden beslissingen genomen, die zogenaamd aan de wensen van het volk voldoen[i]. Maar hèt volk, dè burger, dè Nederlander, bestaan niet en dat wisten we al dankzij Maxima Zorreguieta. Ad hoc besluitvorming op basis van kleine en grote incidenten om maar vooral aan de wensen van “de burger” te voldoen. Geen idealen of een stip aan de horizon[ii]. Polarisatie en ressentiment nemen toe. De basis van de democratie raakt ontwricht.

En hoe dan wel?

1. De nieuwe vraag is hoe bestuurlijk om te gaan met complexiteit. Omdat alles zo met elkaar is verweven, moeten we ophouden te denken dat alles valt te managen.

2. Wel kunnen we een globale koers uitzetten voor doelen met een horizon. Denk aan de 2030 Goals van de UN. Dat vereist besturen op basis van autoriteit (niet op macht) en los van oude politieke scheidslijnen. Die autoriteit ligt veelal bij personen of organisaties. Laten we die op basis van hun competenties op deelgebieden democratisch kiezen.

3. Democratie moet bottom-up vanuit de lokale gemeenschappen opnieuw worden uitgevonden. Niet op basis van een achterhaalde verzuiling, maar door vanuit betrokkenheid en daadkracht invulling te geven aan waarden die verankerd zijn in een nieuw beschavingsideaal. Er zijn al legio mooie voorbeelden te vinden van vernieuwende lokale bestuursvormen.

4. Het gaat er vooral om dat binnen de bevolking de inhoudelijke kennis op themagebieden wordt gemobiliseerd, zodat gefundeerde besluitvorming kan plaatsvinden. Een hoog abstractieniveau, dat geef ik toe. En “The devil is in the detail”. Laat dat de uitdaging zijn voor een verdere verkenning van deze overpeinzingen. Bijschaven van de huidige bestuursvorm gaat geen bestendige oplossing leveren voor de 21ste eeuw.

Jan Ruijgrok – 2065 een Haalbare Nieuwe Wereld – Een denkbaar scenario voor de komende vijftig jaar.

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.