Loading

Cybercrime en Witwassen een VEILIG DIGITAAL special

Voordat kan worden ingegaan op de relatie tussen cybercrime en witwassen, is het van belang om een beeld te krijgen van de verschillende witwasmethoden. Op deze manier wordt de werkwijze van criminelen duidelijker en kan een onderscheid worden gemaakt tussen de fysieke en digitale wereld. Om deze reden volgt hieronder een overzicht van witwasmethoden die regelmatig voorkomen in de opsporingspraktijk.

De eenvoudige witwasconstructies

Het verplaatsen van geld met als doel te verhullen is een methode die in veel zaken voorkomt. Binnen deze witwasconstructie wordt geld bijvoorbeeld omgezet naar een andere valuta of verplaatst naar een ander land, waarin het geld wordt geïnvesteerd in onroerend goed of andere zaken. Dit kan op twee manieren, door middel van het fysiek smokkelen van het geld, waarbij een persoon het in zijn bagage meeneemt of als postpakket opstuurt. Het kan ook als een girale verplaatsing door middel van bijvoorbeeld money-transfer. Het toezicht is sinds de jaren negentig verscherpt.

Eerst werd de Wet melding ongebruikelijke transacties (Wet MOT) en de Wet identificatie bij dienstverlening (Wid) ingevoerd. Later; in 2008, werden deze wetten opgevolgd door de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Centraal in deze wetgeving staan het identificeren van klanten (‘Know Your Customer’ (hierna: KYC) en de meldplicht ongebruikelijke/afwijkende transacties (Custers, 2006, 2007). Melding moet worden gedaan bij de Financial Intelligence Unit – Nederland (FIU-Nederland). Dit alles betekent niet dat money-transfer en vergelijkbare diensten niet meer worden gebruikt door criminelen. Door bijvoorbeeld bedragen op te splitsen in kleine bedragen wekken ze geen argwaan en wordt veel geld verplaatst (Kruisbergen & Soudijn, 2015, p. 13). Criminelen zoeken bovendien naar locaties en/of instellingen die hen bewust of onbewust faciliteren bij het witwassen van vermogen.

Een andere vorm van witwassen is het afgeschermd consumeren van het misdaadgeld. Betalen in het buitenland is een makkelijke vorm van afgeschermd consumeren. Een crimineel kan ook in Nederland geld uitgeven zonder dat het de aandacht trekt van de autoriteiten. Criminelen kunnen dure auto’s of registergoederen laten registeren op naam van iemand anders (bijvoorbeeld een katvanger), waardoor de besteding niet is te herleiden naar de crimineel. Uit de literatuur komen voorbeelden naar voren van autobedrijven die contante betalingen aannemen en de auto op een andere naam registreren. Dit kan ook gedaan worden bij de aankoop van een huis.

De complexere witwasconstructies

Daarnaast zijn er verschillende andere methoden om crimineel geld wit te wassen die vaker in literatuur worden besproken. Het gaat hier onder meer om gefingeerde omzet, gefingeerde gokwinsten, en de loanback-constructie.

Het fingeren van omzet is een witwasmethode waarbij de omzet van een legale onderneming wordt gemanipuleerd door criminele gelden op te voeren als omzet. Op deze manier kunnen legale inkomsten worden vermengd met de criminele gelden. Een casus uit de Monitor Georganiseerde Criminaliteit die tot de verbeelding spreekt, betreft een dadergroep die geld verdiende met drugshandel. Op de rekening van het autobandenbedrijf van een van de verdachten werd € 150 tot € 6.000 per keer gestort. Op deze manier werden de gelden uit drugshandel als legale inkomsten opgevoerd. In de praktijk zijn er voor criminelen ook wel risico’s en nadelen verbonden aan deze constructie. Een risico is dat de Belastingdienst bij een controle onjuistheden in de administratie aantreft. Een nadeel voor daders is bijvoorbeeld dat er belasting moet worden betaald over de inkomsten.

Een andere manier om hetzelfde resultaat te bereiken is om het geld daadwerkelijk in het bedrijf te houden. Deze constructie staat bekend als Trade Based Money Laundering (TBML). Het criminele geld wordt gebruikt om legale internationale transacties te verrichten, waarbij in een land goederen worden ingekocht en vervolgens in een ander land worden verkocht. De Financial Action Task Force on Money Laundering heeft het misbruik als volgt gedefinieerd: ‘the process of disguising the proceeds of crime and moving value through the use of trade transactions in an attempt to legitimise their illegal origins or finance their activities’.

Het geld is op deze manier verplaatst door wat lijkt een legitieme reden, maar het proces gaat echter vaak gepaard met valse facturen. Uit verschillende Nederlandse opsporingsonderzoeken blijkt dat bij TBML regelmatig wordt betaald met contanten. Het is van belang op te merken dat dit doorgaans een teken is dat er iets verdachts aan de hand is. Het is namelijk zeer uitzonderlijk voor bedrijven om grote bedragen met contanten te betalen.

De loan-back-constructie is, zoals de naam al doet vermoeden, een manier voor criminelen om crimineel verdiend geld via een omweg aan zichzelf terug te lenen. De methode is vaak redelijk doordacht en er wordt gebruikgemaakt van buitenlandse rekeningen. Zo kan er een huis worden gekocht met geld geleend van een particulier in het buitenland. De particulier is in werkelijkheid de crimineel zelf, onder valse naam, of een familielid of katvanger aan wie het geld eerst is overgemaakt. Op deze manier lijkt er sprake te zijn van een rechtmatige leningsovereenkomst en wordt het financiële spoor moeilijker te volgen.

De geldstroom is vaak niet verklaarbaar. Verder ontbreken in veel gevallen de zekerheden en het aflossingsplan en wijkt de rente soms erg af van de rente voor een marktconforme leningsovereenkomst. Daarnaast worden soms ondoorzichtige constructies gebruikt zoals trustkantoren (trusts) en offshore-banken. Een trust is een kantoor dat zich bezighoudt met het beheren van vennootschappen. Een offshore-bank is een bank die om fiscale redenen (lagere of afwezige belastingtarieven) of administratieve redenen (minder of geen administratieve verplichtingen) in bepaalde landen is gepositioneerd. Soms worden deze landen aangeduid als ‘belastingparadijzen’.

Ook trustkantoren worden om deze redenen vaak in zulke landen gepositioneerd. Als een trustkantoor nauwelijks of geen inhoudelijke activiteiten ontplooit, wordt ook wel gesproken van een brievenbusvennootschap. Omdat in bepaalde landen weinig of geen toezicht is, kan deze constructie (soms gestapeld via een keten of netwerk van trustkantoren in verschillende landen) aantrekkelijk zijn om de herkomst van criminele gelden te verhullen

Strafbaarstelling witwassen in Nederland

Witwassen is in 2001 strafbaar gesteld ter implementatie van verschillende internationale verdragen. De ratio van de strafbaarstelling voor witwassen is gelegen in de bescherming van de integriteit van het financieel-economisch verkeer en bescherming van de openbare orde. Het economisch ver- keer kan door het strafbaar stellen van witwassen worden beschermd door illegale geldstromen in de schaduweconomie tegen te gaan en daarmee legale geldstromen te beschermen. De openbare orde wordt indirect beschermd door het tegengaan van witwassen, omdat criminele gelden worden verkregen uit misdrijven die daaraan voorafgaan en tevens misdrijven kunnen worden gepleegd om de criminele geldstroom te blijven verhullen.51 Tevens is met de harmonisatie van de witwasbepalingen de rechtshulp vereenvoudigd.

Een veroordeling voor witwassen kan gepaard gaan met verbeurdverklaring (art. 33 Sr), een bijkomende (vermogens)straf, en beschermende en reparatoire maatregelen als onttrekking aan het rechtsverkeer (art. 36b Sr), ontneming (art. 36e Sr) en schadevergoeding aan het slachtoffer (art. 36f Sr). De strafbaarstelling van witwassen vindt haar oorsprong in de bestrijding van drugshandel. Voor het witwassen kan tegenwoordig echter ieder misdrijf als gronddelict fungeren. Deze Nederlandse omzetting van de witwasbepalingen voor alle misdrijven is verstrekkend. Enige buurlanden hebben ervoor gekozen witwassen slechts voor bepaalde misdrijven strafbaar te stellen.

Witwassen is strafbaar gesteld als opzetwitwassen (art. 420bis Sr), gewoontewitwassen (art. 420ter Sr) en schuldwitwassen (art. 420quater Sr). Bij opzetwitwassen worden de versluierhandelingen (het verbergen of verhullen) van de oorsprong van het ‘voorwerp’, de plaatsingshandelingen (verwerven, voorhanden hebben, overdragen of omzetten) en de omzettingshandelingen (omzetten en gebruikmaken) van een voorwerp uit misdrijf verkregen strafbaar gesteld. Bij schuldwitwassen gaat het om de versluierhandelingen en verplaatsingshandelingen van een voorwerp, waarbij de verdachte redelijkerwijs moet vermoeden dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig is. Bij gewoontewitwassen (art. 420ter Sr) worden zwaardere strafmaxima gesteld voor degenen die een gewoonte maken van het plegen van witwassen.

Relatie tussen cybercrime en witwassen

Cybercrime heeft vaak (hoewel zeker niet altijd) een financieel motief, zeker wanneer het banking malware en ransomware betreft Het geld dat wordt verkregen via banking malware en ransomware is doorgaans digitaal van aard. Het geld dat via banking malware giraal wordt verkregen van het slachtoffer moet vervolgens worden witgewassen teneinde de herkomst te verbergen en vervolgens te kunnen besteden. Geld dat uit cryptoware wordt verkregen, is doorgaans virtueel van aard, omdat het losgeld vaak (maar niet altijd) in bitcoins of vouchers moet worden betaald. Ook deze bitcoins en vouchers zullen criminelen vervolgens willen besteden en buiten beeld van de fiscus willen houden. Criminelen werken daarbij niet alleen, maar vaak in georganiseerd verband.

In veel gevallen wordt witwassen in criminologische literatuur uitgelegd als een model met drie opeenvolgende fasen: plaatsing, verhulling en integratie:

- Placement (plaatsing): in deze fase wordt (uit misdrijf afkomstig) chartaal geld in het financiële stelsel gebracht.

Layering (versluiering): in deze fase vindt een opeenvolging van soms complexe financiële transacties plaats, met als doel de oorsprong van het ingebrachte vermogen te verhullen. Door achtereenvolgende omzettingen in giraal en in chartaal geld wordt daarbij vaak getracht de zogenoemde ‘paper trail’ te doorbreken.

- Integration (bestemming): in deze fase wordt het crimineel verkregen vermogen, dat nu een legale schijn heeft, geïnvesteerd in het legale economische (inter)nationale verkeer

Dit ‘klassieke’ driefasenmodel is inmiddels deels achterhaald, omdat het impliceert dat pas van witwassen kan worden gesproken als de drie fasen zijn doorlopen en het uit misdrijf afkomstige geld uiteindelijk onderdeel is geworden van de legale economie. Het doel van witwassen (ongestoord genieten van de opbrengsten van criminaliteit) kan namelijk ook worden bereikt zonder dat alle drie de fasen worden doorlopen

Twee voorbeelden - ZeuS banking malware en CTB-Locker cryptoware - laten zien dat criminelen relatief complexe kwaadaardige software kunnen maken om geld te verdienen. Bij banking malware wordt elektronisch geld naar cybercriminelen overgemaakt, hetgeen vervolgens kan worden witgewassen. Bij ransomware wordt geld via vouchers of de cryptocurrency Bitcoin overgemaakt, hetgeen vervolgens kan worden witgewassen. Witwassen omvat in de kern het verbergen of verhullen van de illegale herkomst van gelden of voorwerpen, doorgaans met de bedoeling het geld te kunnen gebruiken in het normale handelsverkeer. Het meest gebruikte criminologische model, het klassieke driefasenmodel, lijkt grotendeels achterhaald aangezien het doel van witwassen kan worden bereikt zonder alle fasen te doorlopen. Een analyse heeft laten zien dat dit juist bij het witwassen met digitale betalingsmiddelen mogelijk is. Een belangrijke reden daarvoor is dat bij cybercrime de plaatsingsfase veelal wordt overgeslagen, omdat het crimineel verkregen geld meteen digitaal van aard is waarna het geld versluierd of omgezet kan worden.

Geconstateerd mag worden dat de omvang van witwassen met ‘cash’ geld nog vele malen groter is dan die van het witwassen met digitale betalingsmiddelen. Of dat in de toekomst zal veranderen, hangt sterk af van de mogelijkheden die digitale betalingsmiddelen bieden voor criminelen.

Witwasproces van bitcoins bij ransomware

In fase 1 vindt (eventueel) een verhullingshandeling plaats door de bitcoins door een ‘mixing’ dienst te halen. Als gebruik wordt gemaakt van een dergelijke mixing service, is juridisch gezien naar alle waarschijnlijkheid reeds sprake van witwassen, omdat het een verhullingshandeling betreft. In fase 2 worden de bitcoins overgemaakt naar een Bitcoin-adres van een of meerdere tussenpersonen, waarna de dader het geld kan besteden.

Fase 1

Alvorens de bitcoins naar een Bitcoin-adres van de dader worden overgemaakt, al dan niet via een of meerdere tussenpersonen, kunnen criminelen gebruikmaken van mixing services Mixing services hebben als doel om het gebruik van bitcoins anoniemer te maken. Het idee achter mixing services is dat bitcoins tegen andere bitcoins worden gewisseld (tegen betaling van een commissie), zodat de herkomst van de bitcoins verder wordt verhuld. Verdachten blijken niet altijd gebruikmaken van mixing services. Mixing services maken het mogelijk om de keten van transacties tussen het slachtoffer en de dader verder te verhullen.

Het gebruik van mixing services voor bitcoins die uit criminele doeleinden zijn verkregen, levert naar alle waarschijnlijkheid het delict witwassen op. Door de ingehouden commissie en het doel van de dienst (het verhullen van de oorsprong van uit criminaliteit verkregen bitcoins) kan waarschijnlijk het bewijs voor het vereiste opzet voor het witwassen worden geleverd.

Fase 2 .

Het omwisselen van bitcoins via een Bitcoin exchange. Ten eerste kunnen bitcoins eenvoudig en direct via een Bitcoin exchange worden omgewisseld voor fiatvaluta zoals euro’s of dollars. Bij het gebruik van een Bitcoin exchange worden de bitcoins naar een gespecifieerd Bitcoinadres van de Bitcoin exchange overgemaakt. Tegen betaling van een commissie wordt vervolgens een bedrag in euro’s of dollars, vaak binnen één dag, op een door de klant gekozen bankrekening overgemaakt.

Witwassen via een fysieke Bitcoin-handelaar. Een (fysieke) Bitcoin-handelaar kan worden ingeschakeld om de verworven bitcoins wit te wassen. Uit ons dossieronderzoek en uit de interviews blijkt dat daarvoor een fysieke ontmoeting plaatsvindt tussen de handelaar en de klant. Tegen een hoge commissie accepteert de handelaar bitcoins, waarbij vervolgens contant geld wordt uitgekeerd aan de klant (in dit model is de klant de dader achter ransomware of een tussenpersoon). Nadat de bitcoins zijn ingeruild bij de handelaar vraagt een cybercrimineel er vaak contant geld voor terug of wordt het geld gestort op de rekening van de cybercrimineel.

Witwassen via online witwasdienstverleners. Criminele dienstverleners bieden ook witwasdiensten via internet aan . In dat geval kunnen bitcoins worden overgemaakt naar een bedrijf. Het bedrijf betaalt vervolgens de bitcoins op een manier naar keuze uit.

Het direct besteden van bitcoins. Daders kunnen er ook voor kiezen de bitcoins direct uit te geven. Bitcoins kunnen onder andere worden uitgegeven in online casino’s, voor hosting-diensten en voor aankopen in webwinkels. Maar ook allerlei bedrijven in de fysieke wereld, zoals cafés en restaurants en winkels accepteren bitcoin als betaalmiddel. Criminelen kunnen daarom eenvoudig de – eventueel geanonimiseerde bitcoins – uitgeven aan producten of diensten. Uiteraard kan daarbij gebruik worden gemaakt van money mules om de directe link met de dader te verhullen. Ten slotte is het denkbaar dat criminelen de verkregen bitcoins uitgeven aan criminele producten en diensten die worden aangeboden door andere criminelen. Een Europol rapport over het gebruik van betalingsmethoden in cybercrimezaken geeft aan dat in 33% van de gevallen transacties tussen criminelen onderling met bitcoins worden betaald.

Dan de bitcoinhandelaren. Zij bieden hun diensten op internet aan als garantie voor anonimiteit bij het verzilveren van bitcoins, in ruil voor een hoge commissie. Zij ontmoeten hun klanten in openbare gelegenheden (Starbucks, MC Donalds), krijgen van hun klanten de bitcoins overgemaakt, geven daar cash voor terug en verzilveren de bitcoins vervolgens bij een reguliere exchange. Eventueel maken zij bij de cash out nog gebruik van money mules. De jurisprudentie van afgelopen maanden laat zien dat gebruik maken van een bitcoinhandelaar een rol kan spelen bij het witwasvermoeden, bij de bewezenverklaring van ‘verhullen’ én bij bewezenverklaring van de wetenschap. In de zaken tegen de bitcoinhandelaren zelf werd gesteld dat zij gezien de hoge provisie die zij kregen, moeten hebben geweten van de criminele herkomst van de bitcoins. Immers ‘een legaal economisch motief ontbreekt voor het verkopen van bitcoins tegen de gehanteerde marge’

Kunnen bitcoinhandelaren zich schuldig maken aan witwassen met als gronddelict het witwassen door hun klanten wiens bitcoins zij omwisselen? Een breinbrekertje. De Rechtbank Rotterdam (ECLI:NL:RBROT:2017:10225) verwerpt deze constructie met het argument dat niet vaststaat dat de bitcoinhandelaar wist dat de bitcoins van Darkweb afkomstig waren (maar verderop in het vonnis wordt de wetenschap alsnog aangenomen voor het witwassen met een onbekend gronddelict). Als je al een misdrijf dat ná het voordeel genererende misdrijf is gepleegd tot gronddelict kan bombarderen, lijkt mij ook nog relevant dat het moment van witwassen van de klanten deels samenvalt met het witwassen door de trader. De klanten ontvangen immers criminele bitcoins uit eigen misdrijf in hun wallet, maar dat levert nog geen witwassen op omdat er nog geen verhullende handeling is geweest (kwalificatieuitsluitingsgrond, zie hierboven). Pas het verkopen van de bitcoins aan de trader (voor cash) is een verhullende handeling om de papertrail te doorbreken. Pas dan is er dus sprake van witwassen. Nu de HR afgelopen week nog bevestigde dat goederen of voorwerpen in beginsel slechts kunnen worden aangemerkt als uit enig misdrijf afkomstig a.b.i. art. 420bis Sr, indien deze afkomstig zijn uit een misdrijf gepleegd voorafgaand aan de in art. 420bis Sr genoemde delictsgedragingen (ECLI:NL:HR:2018:33) zou dit wel eens in de weg kunnen staan aan de opgevoerde constructie van witwassen als brondelict voor witwassen.

_________________________________________________________________________

volg ons ook op Facebook > www.facebook.com/veiligdigitaal

© 2018 Veilig Digitaal

Created By
Veilig Digitaal
Appreciate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.