Loading

Kan Polen nog vertrouwd worden in de EU? Valerie Broen, Tara Elisabeth

Activisten die in opstand komen tegen de Poolse rechterlijke macht, zitten soms uren in de gevangenis. "Telefoonnummers van advocaten die kunnen helpen voor het geval dat ze worden opgepakt, werden op het internet rond gecirculeerd. Demonstranten schreven het nummer zelfs op hun huid", vertelt activist Wieslaw Teofil. Daarenboven heeft de Internationale Rechtshulpkamer (IRK) van de rechtbank Amsterdam 10 februari 2021 afgezien van de overlevering van een 33-jarige Poolse burger. “Daar zie je dat het vertrouwen er al daadwerkelijk niet meer is”, aldus kantonrechter Lydia Heuveling van Beek.

De 33-jarige Pool, waarvan naam en geslacht onbekend is, wordt in zijn geboorteland verdacht van criminele activiteiten. De IRK heeft vastgesteld dat de opgeëiste persoon een reëel gevaar loopt dat zijn grondrecht op een eerlijk proces zal worden aangetast als hij in Polen terecht moet staan. Er wordt inbreuk gemaakt op de onpartijdigheid en de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht. 

De rechtbank stelt vast dat de opgeëiste persoon in beeld is bij andere – deels tot de uitvoerende macht behorende – Poolse autoriteiten dan de uitvaardigende justitiële autoriteit en bij de Poolse media, in verband met de publiciteit rondom zijn – naar het Hof van Justitie verwezen – zaak. De Pool wordt niet alleen met naam en toenaam genoemd, maar ook de aard van de verdenking tegen hem wordt vermeld en het zaaknummer van het onderzoek dat in Polen tegen hem loopt. Dit alles heeft tot gevolg dat de 33-jarige Pool naar het oordeel van de rechtbank niet kan worden beschouwd als een willekeurige Poolse verdachte om wiens overlevering is verzocht, maar dat hij daarentegen in de bijzondere aandacht van de autoriteiten staat waardoor een gevaar bestaat dat het genoemde “chilling effect” concreet in zijn procedure zal doorwerken. Van dit effect is sprake wanneer op iemand druk wordt uitgeoefend om af te zien van het gebruik van zijn rechter.

Verantwoordelijkheid van Poolse burgers

“Als ik hoor hoe Poolse burgers spreken over de Europese Unie, klinkt het alsof ze daar in willen blijven”, aldus rechter Heuveling van Beek. Poolse activisten beamen deze uitspraak. Zo zegt Agnes Robak: “Ik steun de Europese Unie volledig.” Ook Wieslaw Teofil wil in de gemeenschap blijven. “Ik identificeer me niet met de opvattingen van de huidige regering. Het is gewoon triest en naar mijn mening moeten we in de Europese Unie blijven.”

“We hopen als rechters dat mensen zelf bewust genoeg zijn om op een vreedzame wijze actie te ondernemen.”

Volgens Lydia Heuveling van Beek is er een tegenstelling tussen wat de politiek op de agenda zegt en wat de mensen zelf willen. Als rechter kun je de problematiek open en bloot leggen maar ligt de verantwoordelijkheid bij de burgers zelf om het heft in eigen handen te nemen. “We hopen als rechters dat mensen zelf bewust genoeg zijn om op een vreedzame wijze actie te ondernemen.”

In 2015 waren er al demonstraties. Activist Wieslaw Teofil denkt dat dit de eerste keer is dat de huidige regering onrechtmatig gehandeld heeft. “De president van de regerende partij heeft de keuze van rechters van het constitutionele hof, die eerder door een ander parlement waren gekozen, niet aanvaard. Hij moest het eigenlijk aanvaarden, maar was het niet eens met de wet.” Mensen verzamelden zich op belangrijke pleinen van de steden of politieke hoofdgebouwen. Tot op de dag van vandaag worden nog steeds demonstraties georganiseerd.

Wieslaw Teofil vertelt dat er veel politiegeweld heerst in Polen. “Mensen zitten soms uren in de gevangenis. Telefoonnummers van advocaten die kunnen helpen voor het geval dat ze worden opgepakt, werden op het internet rond gecirculeerd. Demonstranten schreven het nummer zelfs op hun huid.” Corona maakt het lastig volgens de activist. Wel vinden burgers dit onderwerp belangrijk genoeg om alsnog de straat op te gaan en hun mening te uiten. (foto credit: instagram.com/mcj_way)
Op de demonstratieborden worden vaak 8 sterren afgebeeld. Dit staat voor ‘Jebac Pis’, wat ‘fuck de regering’ betekent. Andere manieren om de regering aan te spreken, werkten niet. Daarnaast zijn er veel graffiti-afbeeldingen, teksten en posters te zien in de stad. (foto credits:instagram.com/mcj_way)
WOLNOSC, wat vrijheid betekent, is een gebouw op Plac Wolnosci, wat vrijheidsplein betekent. Hier worden veel demonstraties gehouden. (foto credit: instagram.com/mcj_way)

Poolse rechter Jaroslaw Gwizdak (zie foto) demonstreert mee, samen met velen andere rechters. Op het bord staat ‘Wij eisen om onafhankelijke rechters weer hun werk te laten doen’ geschreven.

Dariusz Mazur, Poolse rechter in de regionale rechtbank van Krakau en persvoorlichter van Vereniging van Rechters THEMIS, is ook erg betrokken. Hij vertelt dat Poolse rechters in een slecht daglicht worden gezet en er in Polen zelfs anti-rechters campagnes zijn ingezet door de regering. "Laatst zag ik een foto van de voorzitter van een rechtbank in een populair Pools tijdschrift, dat in handen is van de overheid. Onder haar foto stond in grote letters geschreven: 'Gevangenis of niet?'. Dat is toch onwerkelijk!", aldus Poolse rechter Mazur. "We worden gewelddadig genoemd. Volgens de regering willen rechters de politieke staat verwoesten", vult hij aan.

Volgens Dariusz heeft de regering zelfs drie politieke commissies gevormd die de rechterlijke macht controleren. “Het Ministerie van Justitie benoemt haar eigen rechters en kan elke willekeurige rechter op staande voet ontslaan zonder een geldige reden." Rechters hebben in het -nog democratische- land vrij weinig te zeggen. Ze worden gemuilkorfd door hun eigen staat.

(foto credit: Jaroslaw Gwizdak)

De impact op het wederzijds vertrouwen

“Er zijn instructies gegeven, afkomstig van het Ministerie van Justitie, die onze onafhankelijkheid en onpartijdigheid afnemen. We mogen voortaan vragen van buitenaf, over het Poolse rechtssysteem, niet meer beantwoorden of moeten de inhoud hiervan informeren naar de Poolse regering”, zegt Poolse rechter Dariusz Mazur.

Niet alleen staat in dit conflict de onafhankelijkheid van Poolse rechters op het spel, maar de hele Europese rechtsorde. Wederzijds vertrouwen is een van de grondbeginselen van de Europese samenwerking en daarmee essentieel van belang. Ook kan een trias politica alleen werken als ze in evenwicht is. “Hier was de verwachting geweest dat de commissie als uitvoerende macht de rechters beter had beschermd. En dat had ik ook graag gezien, want als ik mijn Poolse collega’s niet meer kan vertrouwen, komt er een barst in het gemeenschappelijke vertrouwen waar de Europese Economische Gemeenschap (EEG) op is gegrondvest.”

“Ik moet heel goed opletten of dat het niet onder verkeerde invloed is geschreven omdat de rechterlijke macht in Polen niet meer onpartijdig en onafhankelijk is.”

“Ook komt er op deze manier een barst in de bescherming die wij als Europese rechters aan onze burgers kunnen geven.” Wat er nu staat te gebeuren is dat rechters de Poolse vonnissen niet meer kunnen vertrouwen. “Ik moet heel goed opletten of dat het niet onder verkeerde invloed is geschreven omdat de rechterlijke macht in Polen niet meer onpartijdig en onafhankelijk is. Er heeft daar geen onafhankelijke rechter gezeten maar een rechter die benoemd is en beïnvloed wordt door de regering”, volgt Lydia Heuveling van Beek.

Volgens haar zijn er mensen in het Nederlandse Parlement die vinden dat van de Europese Commissie ook heel wat meer inspanning verwacht had kunnen worden dan ze hebben gegeven. “Wij zijn teleurgesteld. Ze hadden er veel meer boven op kunnen gaan zitten, ze hadden veel sneller boetes moeten opleggen of meer uitleg moeten vragen.”

Zoektocht naar effectieve aanpak

Het is de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog dat de Europese gemeenschap zo’n situatie met Polen meemaakt; Het is nog nooit eerder vertoond. De gemeenschap is daarom zoekende om daar sterke antwoorden op te vinden. “Het is een nieuwe uitdaging voor de hele EEG. En dus voor de rechters, uitvoerders en wetgevers”, aldus rechter Heuveling van Beek.

Alle netwerken in Nederland staan nauw en informeel met elkaar in contact en proberen deze ernstige kwestie op de agenda te krijgen. Zo draagt de Commissie Meijers bij aan de kwestie door te informeren en hard op te zeggen wat en hoe het beter kan op juridisch gebied. Op nationaal niveau kunnen ze redelijk veel betekenen. Zo gaan ze in gesprek met ambtenaren, Tweede Kamerleden, mensen uit de Europese Commissie en parlementariërs die veel invloed hebben en veel kunnen bewegen.

Ook geven ze commentaar op de Europese Commissie of de bestaande en nuttige instrumenten tegen de problematiek ook daadwerkelijk worden ingezet. Op dit moment wordt dat volgens Tamara Karg, projectmedewerker bij de Commissie Meijers, niet altijd gedaan.

Blik op de toekomst

“Een opstand is een vorm van eigen richting waar ik sowieso niet aan wil. Wel wil ik dat Poolse burgers via de verkiezingen hun lot in eigen hand nemen.”

Enkele scenario’s zijn dat Polen zich zal terugtrekken of uit de EEG geduwd wordt. “Ik hoop dit te voorkomen is via meer ingrepen”, aldus Lydia Heuveling van Beek. Iedere rechter is aangesteld om eigen richting en geweld te voorkomen. “Een opstand is een vorm van eigen richting waar ik sowieso niet aan wil. Wel wens ik dat Poolse burgers via de verkiezingen hun lot in eigen hand nemen.” Volgens Lydia zouden verkiezingen in Polen het proces mogelijk kunnen versnellen maar daarvoor zou eerst de regering moeten vallen, want er zijn net verkiezingen geweest.

Ondertussen is de situatie alsmaar urgenter aan het worden voor Poolse rechters omdat de wettelijke veranderingen in Polen elkaar nu erg snel opvolgen. Dat komt niet overeen met de veel lagere snelheid die de EU instituties nu aan de dag leggen. Poolse Rechter Jaroslaw Gwizdak hoopt nog steeds dat de EU instituties beter zullen zorgen voor de Poolse situatie. “Aan de andere kant ziet de Poolse regering er relatief onstabiel uit. De EU instituties realiseren zich waarschijnlijk dat hun ideeën, middelen en geld ook niet eindeloos zijn.”

In het geval van de 33-jarige Pool bood de Nederlandse rechterlijke macht hem een ​​kans op gerechtigheid, maar in Polen zullen andere mensen misschien niet zoveel geluk hebben.

Created By
Valerie Broen
Appreciate

Credits:

Gemaakt met afbeeldingen van succo - "hammer books law" • CQF-avocat - "justice right legal" • YuryRymko - "protest meeting people" • denzel - "europe european european union" • Ramdlon - "legal illegal choose" • AJEL - "case-law lady justice justice"