Niet alleen het gevolg Meer causaliteitsketens graag

Een reis van oorzaak naar gevolg biedt een bruikbare metafoor voor een onderschat journalistiek genre: de causaliteitsketen.

Halverwege de vorige eeuw trok Amerika met militair adviseurs Azië binnen, bang dat één communistische zwaluw daar een rode zomer maakte. Het mocht en kon niet gebeuren dat Vietnam de eerste in een reeks zou zijn waarna andere landen zouden volgen. De dominodoctrine heeft lange tijd het buitenlands beleid van de VS bepaald. Het bleek een sterke metafoor die ook nu, na de uitslag van het referendum in het 'Verenigd' Koninkrijk (een nieuwe spellingsuggestie die recht doet aan het verscheurde land, waar de conservatieve partij uiteen dreigt te vallen en Wales en Engeland lijnrecht tegenover Schotland en Noord-Ierland staan) de kop dreigt op te steken.

Logisch. Dit is het anti-Europese momentum: Wilders riep al direct op om een referendum te houden over het Nederlandse lidmaatschap van de EU (dat veel verder gaat dan dat van de Britten). In Finland, Frankrijk, Griekenland, Duitsland, Oostenrijk en Hongarije winnen anti-Europese partijen bij verkiezingen. Afzetten tegen Brussel betaalt zich uit in klinkende, electorale munt. Het verzet tegen Europa wordt zo door politieke partijen gekanaliseerd en tegelijkertijd aangewakkerd. Na het 'Verenigd' Koninkrijk willen ook andere landen profiteren van hun soevereiniteit: de wereld daarbuiten dringt complexe problemen aan ons op - vluchtelingen, klimaatveranderingen, financiële en economische crises, vrede en veiligheid - en we hebben liever een keus dan een opdracht om ons daar wel of niet mee te bemoeien.

"De afstand tussen oorzaak en gevolg is afgenomen; de wereld wordt omspannen door veel kortere causaliteitsketens waardoor gebeurtenissen elders direct ingrijpen in ons dagelijks bestaan hier."

Maar hebben we die keus wel?

We zitten gevangen in een mondiaal web waarin de oorlog in Syrië consequenties heeft voor persoonlijke verhoudingen in de Haagse Schilderswijk; de crisis in Brazilië verlies aan werkgelegenheid in Schiedam betekent; verroeste kerncentrales in Wit-Rusland tot problemen in de Noord-Duitse tuinbouw leiden en een op hol geslagen algoritme in Boston financiële markten wereldwijd zomaar op grote verliezen kan zetten. De afstand tussen oorzaak en gevolg is afgenomen; de wereld wordt omspannen door veel kortere causaliteitsketens waardoor gebeurtenissen elders direct ingrijpen in ons dagelijks bestaan hier. De vraag is steeds hoe zo'n keten er dan uit ziet.

Die vraag roept om een specifieke journalistieke benadering: een die verslag doet van causaliteitsketens. Centraal staan steeds twee vragen: hoe ziet een causaliteitsketen er precies uit en waar begint en eindigt die? Twee vragen die journalisten op het spoor van een oorzaak zetten, in plaats van een verslag van de gevolgen. Een journalistiek die alleen de gevolgen bespreekt, legt niet uit en bevestigt het gevoel voortdurend bloot te staan aan mondiale dreigingen waar niemand meer grip op heeft. Hoe groter die bedreiging is, hoe sterker de wens om die de rug toe te keren. Logisch: niemand zit te wachten op de problemen van een ander. Ontsluit de keten, vergroot het begrip.

Dat betekent dat een regionale krant die bericht over een nieuwe AZC, zijn verhaal niet begint in de stad, maar aan de Turks-Syrische grens. En dat een redacteur buitenland van een landelijke krant op zoek gaat naar een kleine start-up in Leiden, in plaats van Silicon Valley. Dat betekent dat de lokale redacteur economie hard aan de studie moet om de mondiale staalmarkt te doorgronden en de de internetredacteur een wereldwijd netwerk aan 'correspondenten' moet aanleggen om zijn eigen stad beter te begrijpen. Omdat kleine veranderingen grote gevolgen kunnen hebben: de vraag is nu welke veranderingen en welke gevolgen dan precies.

"... veel ellende komt uit Brussel, maar veel ontspruit ook aan onze fantasie, omdat we gewoon niet goed weten hoe het zit. En op dat punt moet de journalistiek aangrijpen ..."

Het zou zo jammer zijn als we tot maart 2017 in Nederland - want dan hebben wij verkiezingen en is een referendum de inzet van bijvoorbeeld de PVV - blijven steken in het beperkte in-of-uit-Europa-frame. Het is bijzonder lastig om zich aan dit frame te ontworstelen: het 'Verenigd' Koninkrijk schept een journalistiek precedent, het is een prachtig verhaal dat zich eenvoudig laat vertellen, de belangen zijn groot en de emoties kunnen hoog oplopen.

Interessanter is het om in te zoomen in de causaliteitsketens immigratie, economische en financiële crisis, vrede en veiligheid en democratie en bestuur. Dan moeten wel de tussenschotten op redacties worden neergehaald en een aantal gesprekken met lezers, kijkers en luisteraars worden gevoerd om te achterhalen wat zij nu merken van Europa. Of denken te merken van Europa: veel ellende komt ontegenzeggelijk uit Brussel, maar veel ontspruit ook aan onze fantasie, omdat we gewoon niet goed weten hoe het zit. En op dat punt moet de journalistiek aangrijpen door de stroom te volgen: van de bron naar de delta, van oorzaak naar gevolg. Of andersom.

Created By
Sebastiaan van der Lubben
Appreciate
Created with images by TheAndrasBarta - "world europe map" • shuraki - "chain chains iron" • AJEL - "life vest beach refugees"

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.