ขึ้นท้าวทั้งสี่ พิธีสำคัญเพื่อการคุ้มครองบ้านเรือน

ในทางเหนือล้านนา เมื่อจะลงเสาเอกก็ดี จะ "ยกหอ-ยอเฮือน-ปกบ้าน" หรือปลูกสร้างบ้านใหม่ก็ดี

พิธีกรรมอย่างหนึ่งอันสำคัญมาก จะขาดเสียไม่ได้ คือการขึ้นท้าวทั้งสี่

คำว่า "ท้าวทั้งสี่" นั้นหมายถึง เทพเทวดา 4 ตน ที่จะคอยปกปักรักษาบ้านเรือนที่อยู่อาศัย เปรียบกับเทพในภาษากลางแล้ว ก็คือ ท้าวจตุโลกบาล นั่นเอง

เทพเทวดาทั้ง 4 ตนก็คือ

1. ท้าวธตรฐะ รักษาอยู่ทางทิศตะวันออก เป็นใหญ่ในหมู่คนธรรพ์
ท้าวธตรฐ (บาลี: Dhataraṭṭha; สันสกฤต: Dhṛtarāṣṭra) เป็นหนึ่งในสี่จาตุมหาราช เทพเจ้าแห่งคนธรรพ์ ผู้ปกครองทิศตะวันออก ฤดูร้อน ธาตุไฟ ทรงพิณเป็นสัญลักษณ์ / ภาพ : จีกุกชอนวาง (ท้าวธตรฐ), ปูซาน, เกาหลีใต้ : จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
2. ท้าวเวสสุวัณ หรือท้าวกุเวร บางแห่งเรียกท้าวไพสพ รักษาอยู่ทางทิศเหนือ เป็นใหญ่ในพวกยักษ์และภูติผีปีศาจทั้งหลาย
ท้าวกุเวรทรงมนุษย์เป็นพาหนะ : ภาพจากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
3. ท้าววิรุฬหกะ หรือท้าววิรุฬหก รักษาอยู่ทางทิศใต้ เป็นใหญ่ในพวกอมนุษย์ ที่เรียกว่า กุมภัณฑ์
ท้าววิรุฬหก บาลี: Viruḷhaka; สันสกฤต: विरूढक) หนึ่งในสี่ผู้ปกครองสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา : ภาพจากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
4. ท้าววิรูปักข์ หรือท้าววิรูปักขะ รักษาอยู่ทางทิศตะวันตก เป็นใหญ่ในพวกนาคและงู
ท้าววิรูปักษ์ หนึ่งในสี่จาตุมหาราชผู้ปกครองทิศตะวันตก เป็นเทพเจ้าแห่งพญานาคทั้งปวง :
ภาพ กว่างมู่เทียน (ท้าววิรูปักษ์) ศิลปะจีน, ปักกิ่ง, สาธารณรัฐประชาชนจีน : จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ท้าวทั้งสี่ตนนี้ ตำนานกล่าวว่า มีที่อยู่ของตนเองอยู่ในสวรรค์บนยอดเขายุคันธร แต่ยามใดที่ในบ้านเรือนนั้นๆ ประสบภยันตราย จะเสด็จลงมาช่วยเหลือปัดเป่า ปกป้องคุ้มครองให้

สำหรับ "คัว" หรือ "ครัว" สิ่งของที่จะนำมาบูชาขึ้นท้าวทั้งสี่นั้น ประกอบด้วย "สะตวง" หรือกระทงใส่สิ่งของ "เครื่องสี่" ดังที่มีบันทึกไว้ว่า

  • เครื่องครัวบูชามี ข้าวตอกดอกไม้ ธูปเทียน แกงส้ม แกงหวาน กล้วย อ้อย ข้าว น้ำ โภชนาอาหาร หมากพลู ยา อย่างละ 4 และให้มีช่อขาวอีก 4 เรียกว่า “สะตวงเครื่อง 4”
  • เมื่อแต่งดาของมาพร้อมแล้ว อาจารย์วัดหรือปู่จารย์จะเป็นผู้มากล่าวคำโอกาส บอกกล่าวกับเจ้าที่เจ้าทาง แม่พระธรณี
โดยจะมีการยกสะตวงอันหนึ่ง ตั้งไว้ตรงกลางที่ดินนั้น เพื่อกล่าวบูชาขออนุญาตจากเจ้าที่
  • คำอาราธนาบูชามีว่า “มหาลยันติ ลหายันติ ลหาลตันติว หูลู หูลู สวาหาย”
  • กล่าวครบ 7 จบแล้ว ก็ยกสะตวงออกไปให้พ้นเขตที่ดิน ตามทิศนั้นๆ

นอกการขึ้นท้าวทั้งสี่แล้ว ในบางบ้าน ยังนิยมให้มีพิธีเซ่นสรวงเจ้าที่ หรือบูชาพญานาคด้วย

[เนื่องจากในสมัยโบราณชาวเหนือมีความเชื่อว่า พญานาคเป็นสัตว์ที่มีอิทธิฤทธิ์เป็นเจ้าแผ่นดิน และแผ่นฟ้า สามารถอำนวยความสุขสวัสดี หรือภัยพิบัติแก่มวลมนุษย์ได้ โดยให้วัดจากมุมทั้งสี่ของบริเวณที่จะปลูกเรือนให้ได้จุดศูนย์กลางแล้วให้ขุดหลุมลึก ๑ คืบ กว้าง ๑ คืบ ให้เอาข้าวปั้น กล้วยหน่วย และอาหารคาวหวาน อย่างละเล็กละน้อยใส่เข้าไปในหลุมนั้น] ** (จากข้อเขียน อ.มณี พยอมยงค์)
[แล้วอาจารย์จะอ่านคำโองการว่า “โอม นะโม นาคะราชา มหานาคะราชา สวาหุง นาคะราชา อิมัสสสะมิง นะกะเล สุวัณณะรัชชะตัง วา มะณี วา อาคัจเฉยยะ อาคัจฉาหิ ภุญชันตุ สวาหุง” ว่าครบ ๓ จบ แล้วก็อัญเชิญให้พญานาคมารับสิ่งของสังเวยนั้น แล้วกลบดินถมหลุมเป็นเสร็จพิธีเลี้ยงเจ้าที่เจ้าดิน หรือพญานาค] ** (มณี พยอมยงค์)
สำหรับตัวอย่างในภาพนี้ พ่ออาจารย์หนานชุม ศรีปริญญาศิลป์ กำลังทำพิธีขึ้นท้าวทั้งสี่ให้กับสถานที่แห่งหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าพิธีกรรมเหล่านี้ จะมีความขลังและศักดิ์สิทธิ์แค่ไหน

สิ่งหนึ่ง ที่เป็นของศักดิ์สิทธิ์สูงสุดตลอดกาล
ก็คือความรักและความเข้าใจของคนในบ้าน
ผู้คนที่อยู่ร่วมกันใต้ร่มชายคา
โปรดระลึกไว้เสมอว่า ไม่มีเครื่องรางของขลัง และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือแม้แต่คำพรใดๆ ทั้งปวง จะยิ่งใหญ่ไปกว่า ...
ความรักและความศรัทธา ที่คนอยู่ด้วยกัน มีต่อกัน

ด้วยความปรารถนาดีจาก

การะเกต์พยากรณ์

www.garagayhoro.com

Created By
GaragayHoro .
Appreciate

Credits:

Created with images by davidpheat - "temple giant thai" • WikiImages - "eagle nebula ic 4703 fog" • smagdali - "Naga" • Two Roses - "Naga" • Takmeomeo - "hands love couple" • sathyatripodi - "brothers family siblings" • AdinaVoicu - "girl cat love" • 445693 - "mother child sculpture"

Made with Adobe Slate

Make your words and images move.

Get Slate

Report Abuse

If you feel that this video content violates the Adobe Terms of Use, you may report this content by filling out this quick form.

To report a Copyright Violation, please follow Section 17 in the Terms of Use.